U Vrábleu u Slovačkoj otkriveno je najmanje 78 posmrtnih ostataka iz neolita, od kojih 77 skeleta nema lobanju. Novo istraživanje ukazuje da su lobanje verovatno vešto uklanjane u okviru rituala, a ne nasilnim dekapitacijama. Timovi iz Kiela i Slovačke akademije nauka planiraju DNK i izotopske analize, kao i dalje forenzičke studije, kako bi rasvetlili poreklo, ishranu i srodničke veze sahranjenih.
77 skeleta bez lobanja otkriveno u Vrábleu — ritual ili masakr pre 7.000 godina?
LEFT: Drone footage of the excavation site. In the foreground, an area is visible that has just been stripped open by an excavator and waits to be excavated. This spot was chosen because it exhibits an opening through the ditch, where further depositions of human skeletons were expected. In the background, two further trenches are shown, one with the mass deposition RIGHT: While the excavation of the mass deposition was concentrated on the eastern area starting in 2022, the western section has been under excavation since 2024. The tent above the trench protects the excavation from rain and sun.
Arheolozi su kod ulaza u neolitsko naselje Vráble u Slovačkoj pronašli najmanje 78 posmrtnih ostataka, od kojih 77 skeleta nema lobanju. Nalaz iz 2022. godine ponovo je otvorio pitanja o tome da li je reč o nasilnom događaju, ritualnoj praksi ili nekom drugom fenomenu u zajednici stare oko 7.000 godina.
Nalazište i istorijski kontekst
Veliko naselje u Vrábleu pripada Linearnoj keramičkoj kulturi (LBK), jednoj od najranijih poljoprivrednih zajednica u centralnoj Evropi. LBK se razvila oko 5500. godine p.n.e. i trajala je približno do 4500. godine p.n.e. Samo naselje u Vrábleu postojalo je otprilike između 5250. i 4950. godine p.n.e. i obuhvata ostatke više od 300 kuća u tri četvrti.
Šta su otkrili istraživači?
Tim sa Univerziteta Kiel (Nemačka) i Slovačke akademije nauka u Nitri radi na lokalitetu od 2012. godine. Početna iskopavanja otkrila su najmanje 78 individua sahranjenih pri ulazu u naselje; skeleti nisu bili poređani po vidljivom redu, a 77 leševa nedostaju lobanje. Pronađen je samo jedan skelet deteta sa sačuvanom lobanjom. Antropološke analize ukazuju da nije prošlo mnogo vremena između smrti i ukopa.
The mass deposition at the ditch. Below: photos; above: a tracing of the skeletons in various colours. Most of the individuals are found to the far left, where the ditch ends and the entrance to the settlement was located.Image: Katharina Fuchs, Agnes Heitmann, Nils Müller-Scheeßel, Till Kühl.
Ritualna praksa, a ne nasilna dekapitacija?
"Karakteristike jasno ukazuju na namerno manipuliranje telima", rekla je dr Katharina Fuchs, koautorka studije i biološki antropolog sa Univerziteta Kiel. "Prve analize sugerišu pre svega da ovde nisu izvršene nasilne 'dekapitacije', već vešto uklanjanje lobanja."
Studija objavljena u Proceedings of the Prehistoric Society navodi da tragovi na kostima upućuju na promišljene i tehnički vešte postupke uklanjanja lobanja, što više odgovara ritualnoj praksi nego masovnoj egzekuciji. Moguće je i da su lobanje bile čuvane odvojeno — praksa zabeležena u drugim kulturama, ali detalji se znatno razlikuju u zavisnosti od vremena i prostora.
Dalje analize i pitanja koja ostaju
Trenutno se radi na određivanju starosti pri smrti, biološkog pola i detaljnijoj analizi tragova sečenja. Planirane su forenzičke studije dekompozicije, kao i izotopske i DNK analize koje bi trebalo da rasvetle poreklo, ishranu i srodničke veze sahranjenih osoba. Ipak, istraživači upozoravaju da su ritualna značenja iz neolita verovatno bila znatno drugačija od modernih koncepata, što otežava direktne interpretacije.
"Moramo pretpostaviti da su ove prakse bile ukorenjene u potpuno drugačijim kontekstima značenja nego u modernim društvima", rekao je arheolog Martin Furholt. "To otežava njihovu interpretaciju."
Vráble ostaje izuzetan lokalitet koji može doprineti razumevanju pogrebnih praksi, odnosa prema telu i socijalne organizacije ranih poljoprivrednih zajednica u centralnoj Evropi. Nove laboratorijske analize u narednim godinama trebalo bi da pruže znatno više podataka.
Pomozite nam da budemo bolji.
