Zakon o etničkom jedinstvu u Kini uvodi široke mere za "harmonizaciju" 56 etničkih grupa i sadrži spornu odredbu — Član 63 — koja daje vlastima ovlašćenja da deluju protiv organizacija i pojedinaca van granica. Aktivisti u dijaspori strahuju da bi zakon mogao da legitimizuje pritiske na njihove porodice u Kini i dodatno suzi prostor za jezike i kulturni identitet manjina. Evropski zvaničnici i organizacije za ljudska prava upozoravaju na rizike po bilateralne odnose i slobodu izražavanja.
Može li Kina novim Zakonom o „etničkom jedinstvu“ da cilja kritičare u inostranstvu?
Critics of the Chinese government who live abroad fear what the new law means for them [Getty Images]
Zhang Yadi (23), poznata i kao Tara, trebalo je da studira na prestižnom univerzitetu u Velikoj Britaniji. Umesto toga, veruje se da se nalazi u pritvoru u Kini — nakon što je, prema izveštajima, poželela Dalaj Lami 90. rođendan i pomagala u uređivanju kineskojezične platforme koja promoviše prava Tibeta dok je boravila u inostranstvu.
Dalai Lama attending a prayer in July 2025 in Dharamsala, India [Getty Images]
Šta donosi novi Zakon o etničkom jedinstvu?
Zakon, koji stupа na snagu sada, formalno je predstavljen kao mera za unapređenje "jedinstva", "društvene harmonije" i zajedničkog nacionalnog identiteta među 56 zvanično priznatih etničkih grupa u Kini. Na papiru obuhvata obrazovne i stambene politike, uključujući propis da deca uče mandarinski od predškolskog uzrasta do kraja srednje škole.
Protesters in London's Piccadilly Circus gather in support of Tibet [Getty Images]
Član 63 i zabrinjavajući domet
Najkontroverznija odredba u očima aktivista je Član 63, koji daje vlastima pravo da deluju protiv organizacija i osoba van Kine koje "potkopavaju etničko jedinstvo i napredak ili stvaraju etničku podelu". Kritičari upozoravaju da takva formulacija može poslužiti kao pravna osnova za pritiske na aktiviste u dijaspori, posebno ukoliko imaju članove porodice u Kini.
A photo from 2017 showing Uyghur women in Xinjiang's Kashgar city [Getty Images]
„Umesto da štiti raznovrsnost i jednakost, zakon zahteva konformizam,“ poručuje Sarah Brooks iz Amnesty Internationala.
Reakcije i međunarodne implikacije
Evropski parlament je već upozorio članice da razmotre posledice, uključujući i moguću reviziju sporazuma o izručenju sa Kinom ako zakon bude korišćen protiv evropskih državljana. Organizacije kao što su PEN America i Centar za ljudska prava Južne Mongolije dokumentuju već postojeće pritiske na manjinske jezike i online zajednice.
A protest in Mongolia over Beijing's policies across the border [Getty Images]
Posledice za manjine unutar Kine
Kritičari ističu da zakon legitimizuje politike koje su već dovele do ograničavanja prava Tibetanca, Ujgura i Etničkih Mongola: hapšenja monaha, kontrola nad manastirima, kampanje „re-edukacije“ u Sinđijangu i smanjenje nastave na maternjem jeziku u nekim regijama.
Osim obrazovnih mera, zakon daje osnov za gonjenje roditelja i staratelja zbog navodnog širenja „štetnih“ gledišta i promoviše koncept „međusobno ukorenjenih zajedničkih okruženja“, što analitičari tumače kao potencijalnu politiku razmeštanja i razbijanja naselja sa većinskim manjinskim stanovništvom.
Zašto dijaspora strahuje?
Za aktiviste u egzilu, zakon je signal da njihove izjave i akcije — čak i iz inostranstva — mogu imati posledice po članove porodica u Kini, ograničiti mogućnost povratka i dodatno zastrašiti zajednice u zemlji. Cilj zakona, prema zvaničnicima, jeste očuvanje nacionalnog jedinstva i stabilnosti; protivnici tvrde da on proširuje mehanizme pritiska i legalizuje ranije prakse represije.
Zaključak
Dok Peking promoviše otvaranje zemlje prema turistima i liderima iz inostranstva, novi Zakon o etničkom jedinstvu pokazuje kako se unutrašnja politika i politika bezbednosti mogu reflektovati i na dijasporu. Član 63 ostaje naročito problematičan: iako će mu praktično sprovođenje u drugim državama biti teško, njegov postojanje ima snažan efekat zastrašivanja i može dodatno otežati položaj etničkih manjina unutar Kine.
Pomozite nam da budemo bolji.
