Studija ESO upozorava da više od 100.000 satelita u orbiti može ozbiljno ugroziti posmatračku astronomiju sa Zemlje. Sjajniji sateliti (magnitude ≲7) povećavaju svetlosno zagađenje i ostavljaju tragove na slikama, što produžava vremena ekspozicije i podiže troškove istraživanja. Poseban rizik predstavljaju planovi za stotine hiljada reflektujućih "svemirskih ogledala" i zahtevi za milion orbitalnih data-centara; regulatorne odluke (npr. FCC) biće presudne.
Udar Na Noćno Nebo: ESO Upozorava — Preko 100.000 Satelita Može Onemogućiti Astronomiju Sa Zemlje
One hour of satellites over the northern Atacama Desert in Chile in October 2025. | Credit: F. Kamphues, ESO/M. Kornmesser
Studija Evropske južne opservatorije (ESO) upozorava da masovna postavka satelita u niskoj Zemljinoj orbiti može ozbiljno ugroziti posmatračku astronomiju. Ako broj objekata premaši ~100.000 i oni budu relativno sjajni, precizna posmatranja sa najvećih teleskopa postaju znatno teža, skuplja ili čak praktično neizvodljiva.
Glavni nalazi istraživanja
Olivier Hainaut, direktor operacija u ESO i vodeći autor studije, izjavio je za Space.com:
"Možemo dostići uslove u kojima u principu nema smisla više koristiti teleskope jer će svi podaci biti korumpirani. Svi. 100 odsto."
Modeliranje koje je Hainaut izveo pokazuje da:
This diagram shows the number of satellites that would be visible above ESO's Very Large Telescope (VLT) if SpaceX launches their planned constellation of 1 million satellites. | Credit: ESO/O. Hainaut
- Pri ~100.000 satelita koji su slabije vidljivi golim okom astronomija može da se prilagodi.
- Ako su sateliti sjajniji (približno magnitude 7 ili sjajniji), posmatranja postaju znatno otežana: povećava se pozadinsko svetlosno zagađenje, a na slikama se pojavljuju svetle crte koje narušavaju podatke.
- Povećanje svetlosnog zagađenja direktno povećava potrebna vremena ekspozicije; npr. povećanje od 10% zahteva 10% duže ekspozicije, što smanjuje ukupan obim naučnog rada i povećava troškove.
Kako sateliti utiču na posmatranja
Sateliti narušavaju posmatranja na dva glavna načina:
- Reflektovanjem sunčeve svetlosti povećavaju opštu osvetljenost neba (novi izvor svetlosnog zagađenja).
- Sjajniji objekti ostavljaju tragove preko dugih izlaganja, čime se degradira kvalitet slika i spektara.
Međunarodna astronomska unija (IAU) upozorava da već povećanje svetlosnog zagađenja od >10% u odnosu na prirodne tamne uslove predstavlja ozbiljnu pretnju za astronomiju.
Poseban rizik: Reflektujuća "svemirska ogledala"
Posebnu zabrinutost izaziva projekat kompanije Reflect Orbital, koja planira konstelaciju reflektujućih „svemirskih ogledala“. Prototip Eärendil-1 (18 x 18 m) predviđen je kao demonstracija, a kompanija najavljuje potencijalnu flotu do 50.000 takvih uređaja.
An image illustrating how sunlight scattered by Reflect Orbital’s space mirrors would increase the overall brightness of the sky above ESO’s Very Large Telescope (VLT). | Credit: ESO/O. Hainaut
Hainaut: "Ono što predlažu učinilo bi naša posmatranja skoro nemogućim. To su super sjajni sateliti."
Astronomi procenjuju da bi takva ogledala bila sjajnija od punog Meseca u području gde je njihov snop usmeren, dok bi i izvan snopa bila vidljivija od Venere. Ako bi se realizovala puna konstelacija, noćno nebo bi moglo postati i do 300% svetlije, a na nekim lokacijama bi bilo više satelita vidljivih golim okom nego zvezda.
Planovi za orbitalne data-centre i regulatorna pitanja
SpaceX je podneo zahtev FCC-u za potencijalno lansiranje do milion orbitalnih "data centara"; iako bi takvi objekti mogli biti dizajnirani da minimizuju odsjaj (npr. nagnute reflektivne površine), kombinovani broj svih operatora treba da ostane ispod ~100.000 da bi astronomija bila održiva po mišljenju naučnika.
Trenutno oko 14.000 satelita kruži oko Zemlje. ESO i stotine međunarodnih organizacija uložile su prigovore na zahteve za neke od ovih projekata, i očekuju se regulatorne odluke (naročito FCC) koje će imati globalne posledice.
NGC 457, the Owl Cluster in Cassiopeia, in a stack of images showing the total number of satellite trails recorded over 36 minutes of total exposure in October 2022. | Credit: Alan Dyer/VW Pics/Universal Images Group via Getty Images
Pravni i društveni aspekt
Robert Massey iz Royal Astronomical Society upozorava da je javnost praktično nepripremljena za takvu transformaciju neba. Prema Ugovoru o spoljnjem svemiru iz 1967. odgovornost za svemirske objekte snose države u čijem su registru, ali se taj okvir piše u vreme pre masovnog ulaska privatnih kompanija u svemir.
Betty Kioko (ESO) ističe da se sada čeka FCC i da postoje pravni i etički argumenti da se delovanje privatnih aktera uskladi sa javnim interesom i opštim dobrom čovečanstva.
Završna napomena
Istraživanje je objavljeno u časopisu Astronomy & Astrophysics. U ovoj fazi naučna zajednica nastavlja da prati regulatorne odluke i radi na tehničkim i političkim opcijama za ublažavanje negativnog uticaja na opservatorije i noćno nebo.
Pomozite nam da budemo bolji.
