Dan žalosti u RS: Bratunac se seća 3.267 stradalih — Zašto zapadni ambasadori izostaju?

U Republici Srpskoj danas je proglašen Dan žalosti posvećen stradanju najmanje 3.267 Srba u srednjem Podrinju i Birču tokom rata 1992–1995. U Bratuncu, u porti hrama Uspenja Presvete Bogorodice, patrijarh Porfirije sa arhijerejima služiće arhierejsku liturgiju, dok će se centralna komemoracija održati na bratunačkom groblju pored humki stotina žrtava, pod sloganom „U Bratunac se ne zove, u Bratunac se ide“.

Izostanak zapadnih diplomata

Dolazak u Bratunac potvrdio je ambasador Ruske Federacije, Igor Kalabuhov. Organizatori navode da nijedna od zapadnih ambasada u Sarajevu nije potvrdila prisustvo svojih predstavnika. „Nažalost, očekujemo da će, kao i prethodnih godina, predstavnici zapadnih ambasada izostati, iako su uredno pozvani“, izjavio je sekretar Organizacionog odbora Aleksandar Stević.

Svedočanstva meštana i mesta stradanja

Meštani Bratunca godinama ukazuju da 11. juli često prolazi u znaku diplomatskih konvoja koji idu ka Potočarima, dok niko od zapadnih predstavnika, kažu meštani, nije svratio do spomen-sobe u Bratuncu u kojoj su izložene fotografije ubijenih Srba, među kojima ima mnogo dece, žena i starijih.

U selu Bjelovac 14. decembra 1992. godine ubijeni su suprug Sredoje i ćerke Gordana (24) i Snježana (26) iz porodice Matić; opisi tih događaja u lokalnim svedočenjima ostaju trajna podsećanja na brutalnost sukoba. Zalazje, desetak–petnaest kilometara od Bratunca, mesto je masovnih ubistava na Petrovdan 1992. kada je, prema svedočenjima, stradalo 69 meštana, a selo je danas gotovo pusto.

„Ovde je bila kuća... na tom mestu ti mučenici, živi, su izgorjeli,“ svedoči meštanin Mile Stanojević o zbivanjima u Zalazju.

Memorandum i popis naselja

Sudija Milivoje Ivanišević odmah posle rata sastavio je Studiju/Memorandum o ratnim zločinima i zločinu genocida u istočnoj Bosni (opštine Bratunac, Srebrenica, Skelani) za period april 1992–april 1993. U dokumentu je navedeno da je u tom periodu napadnuto i spaljeno blizu 100 naselja sa srpskom populacijom u tom delu BiH. Memorandum, koji je postao zvanični akt Vlade SRJ, ukazuje da je cilj terora bio proterivanje Srba iz tih regiona, ostavljajući za sobom razaranja, spaljene objekte, opljačkanu imovinu i porušene verske objekte.

Među navednim naseljima u oblasti Srebrenice i Bratunca nalaze se: Blažijevići, Babuljice, Božići, Brežani, Brezovica, Bujakovići, Čičevci, Gaj, Gladovići, Gostilj, Kostolomci, Krnjići, Međe, Obadi, Orahovica, Osredak, Podrvanje, Postolje, Pribidoli, Pribojevići, Radoševići, Ratkovići, Toplica, Biogor, Žabokvica i mnoga druga. Slična sudbina zadesila je sela u opštini Bratunac: Banjevići, Biljača, Bjelovac, Blječeva, Boљevići, Brana Bačići, Fakovići, Branča, Jaketići, Ježeštica, Kravica, Lipenovići, Loznica, Magašići, Mlečva, Mratinci, Opravdići, Sikirić, Stanatovići, Tegare, Vitkovići, Vraneševići, Zagoni, Žlijebac i dr.

Okolnosti i razmere zločina

Prema Memorandumu, „kolektivni počinioci“ su bile, kako se navodi, muslimanske vojne i paravojne formacije u tom regionu, sastavljene uglavnom od regruta iz okolnih muslimanskih sela i manjeg broja došljaka. Dokument ističe da su mnogi zločini počinjeni na velike pravoslavne praznike i opisuje te događaje kao popis teških bestijalnosti i nečovestava.

Istovremeno, činjenica da je Srebrenica sredinom aprila 1992. rezolucijom SB UN proglašena zaštićenom zonom UN često se pominje u kontekstu kritika nadzornih i operativnih mera UN; u intervjuu za „Politiku“ 2011. Jasushi Akashi je naveo da su zaštićene zone, uključujući Srebrenicu, s vremenom postale i baze za borbene jedinice.

Sećanje i dalji zahtevi

Komemoracija u Bratuncu ima za cilj da podseti na stradanja i da ukaže na nerazrešene dileme u pogledu međunarodnog odgovora i priznanja patnji svih žrtava. Organizatori i meštani očekuju veći odziv međunarodne zajednice i pozivaju na iskreno suočavanje sa prošlošću kao ključnim uslovom za dugoročnu stabilnost u regionu.

Napomena: Tekst sadrži svedočenja i podatke iz posleratnih dokumenata i lokalnih izvora. Lista sela i pojedinačnih zločina potiče iz Memoranduma i arhivskih podataka iz perioda 1992–1993.