Zašto je nebo narandžasto? Kako kanadski požari i klimatske promene menjaju vazduh u SAD i Kanadi

Dim iz stotinama požara u Kanadi prekrio je velike delove Kanade i severnog dela SAD, bojeći nebo u narandžaste tonove i izazivajući upozorenja zbog vrlo lošeg kvaliteta vazduha u gradovima poput Toronta, Njujorka i Detroita.

Two people read a sign at a park as wildfire smoke from northwestern Ontario fills the sky in Toronto, Canada, on Wednesday. Hundreds of Canadian wildfires are sending choking smoke across provinces and into the U.S. (REUTERS)

Dim dolazi sa više od 800 aktivnih požara, uključujući velike požare u provinciji Ontario, i zahvatio je površine blizu 5 miliona akri (otprilike 2 miliona hektara). Evakuacije su u toku u nekim regionima, a dim se širi stotinama i hiljadama kilometara, ostajući nad područjima danima.

Smoke from Canadian wildfires fires pours eastward over Canada and the U.S. in this Tuesday satellite image from NASA. Wildfire smoke can travel hundreds to thousands of miles (NASA Earth Observatory/Lauren Dauphin)

Zašto se ovo dešava češće?

Analiza USA Today zasnovana na podacima iz poslednje tri decenije pokazuje da površina zahvaćena požarima raste – požari postaju obimniji i intenzivniji. Ključni pokretač tog trenda je klimatska promena: zadržavanje toplote zbog sagorevanja fosilnih goriva dovodi do češćih i jačih talasa vrućine i produženih suša.

An aerial view shows smoke from Canadian wildfires over Chicago, Illinois, on Thursday. Wildfire smoke can bring decreased visibility that impacts transportation (Getty)

Takvi uslovi stvaraju okruženje nalik kresivu — suva i lako zapaljiva vegetacija omogućava brže širenje vatre i formiranje velikih, nepreglednih požara. Prema Loretti Mickley, atmosferskoj hemičarki sa Univerziteta Harvard, oko polovine dima iz požara u periodu 1997–2020 može se povezati sa klimatskim promenama, a udio je veći ako se gleda noviji period (2010–2020).

Haze from Canadian wildfires blankets the Manhattan skyline on Wednesday in New York City. Wildfire smoke brings dangerous particle pollution that can harm the lungs (Getty Images)

Zdravstveni rizici

Dim od šumskih požara sadrži sitne čestice (PM2.5) koje ulaze duboko u pluća i cirkulaciju, a povezane su s pogoršanjem bolesti srca, pluća i moždanih funkcija. U danima sa visokim nivoima zagađenja beleže se porast srčanih udara, više hitnih intervencija za pacijente sa plućnim oboljenjima i povećan broj medicinskih pregleda.

„Posle velikog požara vidimo povećanje stope srčanih smrti… i veće potrebe za hitnom medicinskom pomoći kod oboljenja pluća,“ kaže dr Erika Moseson iz American Lung Association.

Prema podacima Univerziteta Stanford, stalna izloženost dimu nekoliko dana može se proceniti kao pušenje približno sedam cigareta dnevno ako je osoba po ceo dan napolju. Negativni efekti po zdravlje mogu se pojavljivati i godinama nakon samog požara.

Ko je najugroženiji i kako se zaštititi

Najrizičnije grupe su deca, stariji ljudi, osobe sa oslabljenim imunitetom i trudnice. Evo praktičnih mera koje pomažu:

• Pratite lokalne izveštaje o kvalitetu vazduha (nivo PM2.5) i sledite preporuke zvaničnih službi.
• Ograničite boravak na otvorenom dok je kvalitet vazduha loš; izbegavajte naporne aktivnosti na otvorenom.
• Koristite maske visoke filtracije (N95/FFP2) kada morate da izlazite.
• Zaptivajte prozore i vrata, i ako je moguće, boravite u prostorijama sa prečišćivačem vazduha koji uklanja čestice.
• Ako imate srčano ili plućno oboljenje, pripremite lekove i konsultujte lekara o merama predostrožnosti.

Kako se očekuje da će ovakvi događaji zbog klimatskih promena postajati učestaliji, stručnjaci pozivaju na hitnije globalne i lokalne mere ublažavanja i prilagođavanja – od smanjenja emisija gasova sa efektom staklene bašte do unapređenja sistema ranog upozoravanja i upravljanja šumskim prostorima.

Izvori: USA Today, izveštaji iQAir-a, izjave stručnjaka sa Harvard i Stanford univerziteta, American Lung Association.