Nova studija ukazuje da su posledice najsnažnijih solarnih oluja možda potcenjene zbog mesta merenja parametara solarnog vetra. Analiza više od milion merenja iz letelica bližih Zemlji pokazuje da električni tokovi u gornjoj atmosferi nastavljaju da rastu sa jačim solarnim vetrom, bez ranije pretpostavljene gornje granice. To znači da retke "jednom u hiljadu godina" oluje mogu imati jače geomagnetne efekte i veći uticaj na satelite, komunikacije i elektroenergetske mreže. Studija je objavljena 15. jula u Nature.
Potcenjujemo li pretnju solarnih oluja? 'Jednom u hiljadu godina' događaji mogu biti opasniji nego što mislimo
An X-class solar flare appears in the lower right part of the Sun in this extreme ultraviolet image from NASA's Solar Dynamics Observatory. | Credit: NASA/SDO
Najjače solarne oluje koje pogađaju Zemlju mogle bi imati veći uticaj na modernu tehnologiju nego što se do sada verovalo, pokazuje nova studija objavljena 15. jula u časopisu Nature. Istraživači upozoravaju da je prividna gornja granica u reakciji Zemljinog magnetnog polja na snažni solarni vetar verovatno posledica načina i mesta merenja, a ne stvarnog fizičkog ograničenja.
Šta su solarne oluje i zašto su važne?
Solarne oluje nastaju kada izbačaji sa Sunca, kao što su koronalna izbacivanja mase (CME) i solarne baklje, lansiraju oblake naelektrisanih čestica prema Zemlji. Pored spektakularnih aurora, takvi događaji mogu poremetiti rad satelita, GPS‑a, radio‑komunikacija i elektroenergetskih mreža — podsećajući na istorijske incidente kao što su Karingtonov događaj iz 1859., kolaps elektroenergetske mreže u Kvibeku 1989. i ometanja tokom "Halloween" oluja 2003. godine.
Glavni nalaz studije
Istraživači su ustanovili da je percepcija gornje granice odgovora Zemljinog sistema posledica većine merenja solarnog vetra koja dolaze sa pozicije Lagrangeovog punkta L1 — oko 1 milion milja (1,5 miliona km) uzvodno od Zemlje. Pošto se najjači solarni vetar obično donekle oslabi pre nego što stigne до planete, poređenje merenja sa L1 i stanja u blizini Zemlje može stvoriti utisak zasićenja u reakciji atmosfere i magnetosfere.
Da bi proverili ovu hipotezu, tim je analizirao više od milion merenja solarnog vetra prikupljenih od NASA‑inih letelica koje orbitiraju mnogo bliže Zemlji — tamo gde solarni vetar direktno stupа u interakciju sa magnetnim poljem planete. Ta opažanja pokazuju da električni tokovi u gornjim slojevima atmosfere nastavljaju da rastu kako raste intenzitet solarnog vetra, bez jasnog znaka ranije pretpostavljene gornje granice.
A close-up of a solar flare on the sun. | Credit: NASA/SDO
'Magnetno polje naše planete odlično nas štiti od mnogih efekata svemirskog vremena, pa se oni često svode na smetnje ili na prelepe aurore,' navodi Maria Walach, koautorka studije sa Lancaster University. 'Međutim, postoje ekstremni slučajevi.'
Implikacije za infrastrukturu i tehnologiju
Rezultati sugerišu da izuzetno snažne, ali retke, "jednom u hiljadu godina" oluje mogu izazvati jače geomagnetne poremećaje — i time povećati rizik od prekida rada satelita, problema sa GPS‑om, smetnji u radio‑vezi i potencijalnih oštećenja na elektroenergetskim mrežama. Ipak, autori naglašavaju da su takvi ekstremi veoma retki i da je dostupnih podataka ograničeno.
Kontekst: solarni maksimum i nedavni događaji
Studija je objavljena dok se Sunce nalazi blizu vrha svog približno 11‑godišnjeg ciklusa, poznatog kao solarni maksimum, kada su izboji i baklje učestaliji. U maju 2024. zabeležen je najsnažniji geomagnetni udar u više od dve decenije koji je izazvao široke aurore i povremene smetnje u HF radio‑komunikacijama, GPS‑u i satelitskim operacijama — ali taj događaj je bio znatno slabiji od Karingtonovog događaja iz 1859.
Autori pozivaju na bolje merenje svemirskog vremena bliže Zemlji i na dodatne procene rizika za kritičnu infrastrukturu kako bi se adekvatno procenile posledice najrđih, ali potencijalno najrazornijih događaja.
Izvor: Nature, 15. jul. Podaci i analiza: studija zasnovana na >1.000.000 merenja NASA‑inih letelica.
Pomozite nam da budemo bolji.
