Sažetak: Tekst prati dugu istoriju progona jezida — od prisilnih pokrštavanja u Osmanlijskom carstvu do genocida i otmica 2014. godine koje je izvela Islamska država. Svedočenja anonimnog medicinskog radnika i evropske aktivistkinje pokazuju posledice: masovno raseljavanje, zdravstvene krize i dugotrajna trauma. Iako je ISIL teritorijalno poražen, hiljade nestalih i komplikovana politička situacija i dalje sprečavaju pravdu i potpun oporavak zajednice.
Od prisilnih pokrštavanja do genocida: Kako jezidi nose vekove progona u egzilu i traže pravdu
A Yazidi woman holds a flame during the Charshama Sor Red New Year ceremony at the Lalish temple in Iraq in April. For a community repeatedly driven from its ancestral homes and subjected to forced conversions, religious tradition has become an enduring expression of survival and continuity. (photo credit: Gailan Haji/Middle East Images/AFP via Getty Images)
Verska i politička istorija jezida puna je progona, prinuda i egzila — od naredbe za prisilno pokrštavanje krajem 19. veka do genocida i masovnih otmica koje je Islamska država izvela 2014. godine. Kroz svedočenja anonimnog očevica označenog kao "S" i aktivistkinje "G", ovaj tekst prikazuje kako se trauma i strah nastavljaju kroz generacije, čak i u dijaspori u Evropi.
Istorijski kontekst
Jezidi su etno-verska zajednica u okviru šireg kurdskog naroda, sa specifičnim verovanjem u Melek Tausa — "Anđela pauna" (Melek Taus). Od 16. i 17. veka bili su više puta optuživani za "obožavanje đavola", što je dovelo do najmanje desetina velikih talasa progona. Godine 1892. osmanski sultan Abdülhamid II naložio je prisilna pokrštavanja (tashih-i itikad), posle čega su mnoge porodice bežale ili bile uništene.
Genocid 2014. i humanitarna kriza
U avgustu 2014. ISIL je pokrenuo kampanju nasilja nad jezidima na Sinjaru: procene, uključujući podatke Nadia's Initiative, govore o više od 6.000 otetih žena i dece i oko 5.000 ubijenih. Desetine hiljada ljudi su bežale u planine, oko 400.000 je napustilo svoje domove u Kurdistanskom regionu Iraka, a desetine hiljada bile su uhvaćene na planini Sinjar u uslovima koji su doveli do gladi i širenja bolesti.
Lekarska pomoć i rizici na terenu
S, koji je radio kao hitni medicinski pomagač, opisuje prelaz preko humanitarnog koridora u decembru 2014. pod stalnim napadima: "ISIS je bio sa obe strane koridora...Bilo je vrlo, vrlo opasno." Zdravstveni sistem Iraka i Sirije bio je ozbiljno oštećen — Save the Children je u martu 2014. izvestio da je oko 60% sirijskih bolnica oštećeno ili uništeno, skoro polovina lekara je pobegla, a oko 93% ambulantnih vozila je bilo oštećeno, ukradeno ili uništeno. Nedostatak vakcinacija i osnovne nege doveo je do izbijanja bolesti poput kutane lešmanioze, pa čak i slučajeva polia.
At a commemoration ceremony pertaining to the 2014 ISIS genocide, a Yazidi woman displays photographs of missing relatives in Stuttgart, Germany in 2019. Although Germany has offered safe refuge to thousands of Yazidis, many still carry unanswered questions about murdered or missing relatives. (credit: THOMAS KIENZLE / AFP via Getty Images)
Trauma, identitet i dijaspora
Mnogi jezidi ni posle decenija ne osećaju sigurnost da otvoreno istaknu veru. S opisuje strah svoje porodice i majčinu izreku: "Ne možemo imati dve generacije predaka sahranjene na istom groblju" — zajednička opservacija o istoriji gubitaka i progonstva. U Evropi, inkluzija nije uvek zaštita: predrasude i nepoznavanje jezidske vere prate prognanike i u dijaspori, pa se mnogi radije predstavljaju kao Kurdi kako bi izbegli konflikte i nerazumevanje.
Nerazjašnjene sudbine i političke komplikacije
Iako su teritorijalne snage ISIL-a pretrpele poraz, posledice ostaju: procenjuje se da oko 2.600 jezida i dalje nedostaje, a mnogi se i dalje smatraju u rukama otmičara u severoistočnoj Siriji (podatak potvrđen 2024.). Stotine žrtava navodno su držane u kampu al-Hol pored pojedinih zarobljivača, dok su političke promene, uključujući događaje vezane za predaju kampa i povlačenje snaga posle 2024–2026., dodatno zakomplikovale mogućnosti njihove evakuacije i pravde.
Zašto je važno pratiti ovu priču
Ovo nije samo priča o prošlim zločinima: radi se o trajanju posledica — psihološkim, zdravstvenim i političkim — koje utiču na preživele i njihove potomke širom sveta. Potraga za nestalima, procesuiranje zločinaca i pružanje zdravstvene i psihološke pomoći ostaju nedovršeni zadaci za međunarodnu zajednicu.
S-ov citat: "Nismo bili spremni... videli smo više od 100.000 ljudi skoro da umiru; umirali su od gladi."
Priče "S" i "G" podsećaju da pravda i trajna zaštita za jezidsku zajednicu zahtevaju stalnu pažnju, dokumentovanje i političku volju širom granica.
Pomozite nam da budemo bolji.
