Međunarodni tim stručnjaka primenio je EDGE metod na 335.497 poznatih vrsta cvetajućih biljaka i utvrdio da je 21,2% evolutivne istorije angiospermi u riziku. Od tih vrsta, 9.945 su identifikovane kao EDGE — oko 3% svih poznatih biljaka koje su istovremeno evolutivno jedinstvene i ugrožene. Autori upozoravaju da gubitak ovih vrsta znači nenadoknadive posledice za biodiverzitet i potencijalne koristi za čoveka, te pozivaju na hitne, ciljane mere očuvanja.
Naučnici Upozoravaju: 21,2% Evolucione Istorije Cvetajućih Biljaka U Opasnosti
Corpse flowers are part of a hidden crisis. (Afriandi/Moment/Getty Images)
Od cenjene vanila orhideje do neprijatnog, ali impozantnog titan aruma, mnoge od najvrednijih cvetajućih biljaka sveta suočavaju se sa ozbiljnim rizikom od izumiranja. Nova međunarodna studija upozorava da ljudski pritisci prete da izbrišu ogromne, nenadoknadive delove evolutivne istorije biljaka.
The vanilla orchid is one of many EDGE speciesthreatened by climate change. (Sarah Lage/iStock/Getty Images)
Glavni nalazi istraživanja
U radu objavljenom u časopisu Science, istraživači su primenili EDGE metodologiju (kombinacija evolutivne izdvojenosti — ED — i globalne ugroženosti — GE) na angiosperme, odnosno cvetajuće biljke. Analiza obuhvata 335.497 poznatih vrsta i ističe da je 21,2% evolutivne istorije angiospermi u riziku.
The top 25 EDGE species of angiosperms. (Forest et al.,Science, 2026)
Od ukupno analiziranih vrsta, 9.945 je kvalifikovano kao EDGE vrste — to je oko 3% svih poznatih biljnih vrsta koje su istovremeno evolutivno jedinstvene i globalno ugrožene.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Šta znači EDGE i zašto je važno
EDGE skor pomaže da se prepoznaju vrste koje predstavljaju dugačke i jedinstvene grane na stablu života — gubitak takvih vrsta znači gubitak čitavih evolutivnih poglavlja. Kao primer, Ginkgo biloba je jedini preživeli član loze starije stotinama miliona godina i zato ima izuzetnu vrednost za očuvanje.
The jellyfish tree grows only in the Seychelles. (Christopher Kaiser-Bunbury/Wikimedia Commons/CC-BY-4.0)
Félix Forest (Kew Gardens), vodeći autor studije: "Ovi EDGE skorovi pružaju ključne informacije potrebne da se istaknu nenadoknadive i ugrožene vrste koje su često zanemarene, a čije očuvanje je presudno za buduće koristi ljudi i života na Zemlji."
Poznati i manje poznati primeri
Među identifikovanim EDGE vrstama nalaze se poznate biljke poput Vanilla planifolia (vanila), Nymphaea thermarum (najmanja vodenjača) i Amorphophallus titanum (titan arum). Istovremeno, na listi su i retke i manje poznate vrste kao što su Medusagyne oppositifolia ("meduzino drvo") i Hondurodendron urceolatum, jedini preživeli predstavnik svog roda.
YouTube Thumbnail
Rikki Gumbs (Zoological Society of London): "Cveće i šume nisu samo lep ambijent — svaka biljka je živi gradivni blok života na Zemlji. Primena EDGE pristupa na biljke omogućava efikasnije ciljanje očuvanja onih vrsta koje čine najveću razliku za biodiverzitet."
Posledice i poziv na akciju
Autori upozoravaju da je više od dve od pet biljaka (preko 40%) procenjeno kao ugroženo, a da čak 75% vrsta koje još nisu otkrivene može biti pod pretnjom. To znači da hitne, ciljane mere očuvanja mogu maksimalno povećati šanse za očuvanje nezamenljivih grana stabla života i potencijalnih budućih koristi za ljude (npr. lekovi, ekosistemske usluge).
Istraživači pozivaju na pojačano praćenje, finansiranje ciljnih programa očuvanja i saradnju botaničkih bašti, naučnih institucija i konzervacionih organizacija širom sveta.
Studija je objavljena u Science. Tekst je urednički obrađen i proveravan; ukoliko primetite grešku, autori pozivaju čitaoce da im to prijave.
Pomozite nam da budemo bolji.
