JWST je otkrio misteriozne male crvene tačkice (LRD) koje su se pojavile oko 600 miliona godina nakon Velikog praska. Nova studija predlaže da intenzivni UV‑emisivni "plavi" pratioci sprečavaju fragmentaciju gasnih oblaka, što vodi do formiranja supermasivnih zvezda koje direktno kolabiraju u crne rupe. Tim je analizirao 83 LRD‑a i našao bar jednog UV pratioca kod 36 od njih; model može objasniti poreklo ranih semena supermasivnih crnih rupa i doprinos formiranju velikih galaksija.
Kako su nastale misteriozne "male crvene tačkice" iz ranog univerzuma — nova teorija zasnovana na JWST posmatranjima
A red and blue celestial object sit side by side in the blue squid nebula, as photographed from Andalusia, Spain. New research suggests that 'little red dots' discovered in James Webb telescope observations are often accompanied by 'little blue companions. | Credit: Javier Zayas Photography via Getty Images
Nakon što je teleskop James Webb (JWST) zavirio gotovo do početaka kosmosa, astronomski tim je predložio novu i intrigantnu teoriju koja objašnjava poreklo misterioznih "malih crvenih tačkica" (LRD) u ranom univerzumu.
Male crvene tačkice predstavljaju izuzetno kompaktne i sjajne izvore svetlosti koji su pretežno detektovani u epohi kada je Univerzum imao manje od 10% današnje starosti. Prema posmatranjima JWST-a, LRD-ovi su se pojavili već oko 600 miliona godina nakon Velikog praska, a njihova učestalost počinje da opada otprilike milijardu godina kasnije.
Nova hipoteza: 'plavi' pratioci i direktan kolaps
U članku objavljenom u The Astrophysical Journal Letters, istraživači predlažu da mnoge LRD može izazvati prisustvo intenzivnih ultraljubičastih (UV) izvora u neposrednoj blizini — takozvani "plavi" pratioci. Ti pratioci, verovatno zvezdani skupovi ili vrlo male, rane galaksije, emituju dovoljno UV zračenja da zaustave uobičajenu fragmentaciju hladnih molekularnih gasnih oblaka.
An illustration of a black hole star, or quasi-star, powered by a black hole surrounded by a cocoon of gas. | Credit: (MPIA/HdA/T. Müller/A. de Graaff) via Wikimedia Commons
Umesto da se gas razlomi i formira normalne zvezde, intenzivno UV zračenje sprečava hladjenje i fragmentaciju, što može dovesti do formiranja izuzetno gustih, supermasivnih zvezda koje direktno kolabiraju u crne rupe bez standardne eksplozivne supernove. Istraživači ovo opisuju kao proces koji može roditi veoma masivne crne rupe — moguće "semenke" supermasivnih crnih rupa.
"Najviše me je iznenadilo to što ove male crvene tačkice nisu samo 'crvene tačkice', već oko njih postoji složenija emisija," kaže Josephine Baggen (Yale), prva autorka studije.
Podaci i glavni zaključci
Tim je analizirao uzorak od 83 LRD-a snimljena u ultradubokim JWST anketama. U 36 od 83 slučaja (uključujući više od 80% najsjajnijih LRD-ova) pronađen je bar jedan jasno vidljiv UV-pratilac. Procene ukazuju da ti pratioci imaju mase reda stotina miliona do milijardi masa Sunca, što odgovara zvezdanim grupama ili malim ranim galaksijama.
Prema predloženom modelu, crvena optička emisija dolazi od same LRD strukture obavijene gustom gasećom korem, UV svetlost potiče od susednog pratioca, dok pad u spektru između njih odgovara apsorpciji vodonika i zasićenju gasa oko izvora.
The LRDs sampled in this study. | Credit: (Baggen et al., ApJL, 2026)
Zašto je to važno?
Ako je mehanizam tačan, ovakva procesa mogu proizvesti crne rupe mase od ~100.000 do ~1.000.000 masa Sunca — veličine dovoljne da objasne kako su se supermasivne crne rupe tako brzo razvile u ranoj kosmičkoj istoriji. Takođe, kasniji spajanja između LRD-ova i njihovih UV-pratilaca mogla su doprineti rastu masivnih galaksija kakve danas vidimo.
Ipak, autori napominju da svi LRD-ovi možda imaju pratioce koje trenutno ne možemo razdvojiti zbog ograničenja rezolucije ili polja posmatranja; neka dalja posmatranja šireg polja i bolje rezolucije bi razjasnila učestalost i udaljenost ovih pratioca.
Zaključak: Nova interpretacija zasnovana na JWST podacima nudi uverljivu i testabilnu putanju za poreklo LRD-ova i rođenje ranih crnih rupa, ali će biti potrebna dodatna posmatranja i modeliranje da bi se teorija potvrdila ili odbacila.
Pomozite nam da budemo bolji.
