Federalna policija Brazila koristi forenzičke metode poznate kao „otisak zlata“ u specijalizovanoj laboratoriji u Brasiliji kako bi odredila poreklo zaplenjenog zlata i otkrila ilegalno rudarstvo u Amazonu. Analize hemijskog sastava zlata pomažu u povezivanju zaplenjenih uzoraka sa zaštićenim područjima, dok satelitski podaci i istraživanja otkrivaju masovno krčenje zbog rudarstva. Problemi uključuju sofisticirane prevare sa dozvolama i ozbiljno zagađenje živom koje ugrožava zdravlje lokalnih zajednica; vlasti traže veću sledljivost i zabranu žive u rudarstvu.
Kako forenzika otkriva poreklo zlata: Brazil koristi „zlatnu laboratoriju“ protiv ilegalnog rudarstva u Amazonu
A forensic expert handles a gold-bearing sample during analysis at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Federalna policija Brazila u Nacionalnom institutu za kriminalistiku u Brasiliji razvila je specijalizovanu „zlatnu laboratoriju“ koja prikuplja i analizira uzorke zlata iz cele zemlje kako bi se utvrdilo da li potiču iz zaštićenih oblasti Amazona i da li su rezultat ilegalne eksploatacije.
Gustavo Geiser, a federal police forensics expert, stands beside the reference collection of gold samples seized in investigations across the Amazon and neighboring countries at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Kako radi „otisak zlata“
Metod poznat kao otisak zlata zasniva se na pretpostavci da svaki komadić zlata u procesu formiranja upija mikroelemente iz svog okruženja — tragove srebra, bakra i drugih hemijskih indikatora. Ti tragovi čine jedinstveni hemijski potpis koji istražitelji porede sa bazom podataka uzoraka iz poznatih lokaliteta.
Bags containing soil and sediment samples collected during federal police operations against illegal mining are stored for forensic analysis at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Laboratorija koristi napredne tehnike kao što su rendgenska fluorescentna spektrometrija (XRF), skenirajuća elektronska mikroskopija i masena spektrometrija sa laserskom ablacijom. Prema Gustavo Geiseru, forenzičkom stručnjaku federalne policije, rad na metodi razvija se od 2019. u saradnji sa brazilskim univerzitetima.
Gold samples seized during federal police investigations are displayed at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Od dokaza do slučaja
Ako analiza pokaže da zaplenjeno zlato potiče iz zaštićene oblasti — nacionalne šume ili domorodačke teritorije — ta saznanja pomažu tužiocima i policiji da izgrade predmet, pokrenu dalju istragu i eventualno podignu optužnice. Geiser ističe da rezultati forenzičkih ispitivanja jačaju i kredibilitet lanca snabdevanja zlatom na globalnom nivou.
A laboratory container labeled mercury is visible at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Prevare i „ghost mine“ šeme
Kriminalne mreže često koriste lažne dozvole i „papirne“ rudnike kako bi legalizovale zlato iz rudarstva na zabranjenim teritorijama. Nezavisni izveštaji, uključujući Greenpeaceovu istragu i nalaze Federalnog računovodstvenog suda, pokazuju da se na papiru prijavljuju tone izvađenog zlata dok satelitski snimci ne pokazuju aktivnosti na tim lokacijama — dok su susedne zabranjene teritorije intenzivno eksploatisane.
A federal police forensic expert works at an electron microscope analyzing gold samples at the National Institute of Criminalistics in Brasilia, Brazil, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Eraldo Peres)(AP Photo/Eraldo Peres)
Obim štete i zdravstveni rizici
Platforma Amazon Mining Watch procenjuje da je od 2023. zbog rudarstva pogođeno oko 496.000 hektara amazonske prašume, uključujući približno 223.000 hektara u brazilskoj Amazoni. MapBiomas navodi da se preko 90% brazilskog rudarstva odvija u amazonskom regionu, a skoro 40% je ilegalno ili u zaštićenim zonama.
Ilegalno rudarstvo posebno degradira okolinu zbog upotrebe žive (merkura) u procesu izdvajanja zlata. Nakon separacije zlata, živa se oslobađa u reke, kontaminira vodu i ribu. Studija instituta Fiocruz iz 2023. pokazala je da 21,3% ribe iz amazonskih pijaca premašuje WHO bezbednosne granice za živu, dok su deca od 2 do 4 godine bila izložena nivoima žive i do 31 put višim od preporučenih.
Pravne i regulatorne reakcije
Savezni sud u državi Pará zatražio je od institucija kao što su Centralna banka i Nacionalna agencija za rudarstvo da uspostave efikasan sistem kontrole i sledljivosti zlata od rudnika do tržišta. Federalni tužioci podneli su tužbu protiv Nacionalne agencije za rudarstvo tražeći strožiji nadzor izdavanja dozvola, koje se, kako tvrde, koriste kao paravan za pranje zlata.
Brazil je potpisnik Minamata konvencije o živu i Ministarstvo rudarstva i energetike objavilo je nacrt propisa o postepenom izbacivanju žive koji je na javnoj raspravi do 7. avgusta. Savezni tužioci pozvali su da se u postupak uključe domorodačke zajednice, ali do sada nisu održane konsultacije koje su tražene.
Regionalna saradnja i izazovi
Rastuća trgovina ilegalnim zlatom gura kriminalce da koriste i susedne zemlje (Venecuela, Francuska Gvajana, Surinam) za pranje materijala, pa uzorci iz inostranstva stižu u brasilijsku laboratoriju i obogaćuju bazu podataka. Time raste potreba za međunarodnom policijskom saradnjom, poput rada Amazon International Police Cooperation Center u Manausu.
Gustavo Geiser: „Mogućnost da se dokaže legitimno poreklo zlata daje stabilnost tržištu i podupire finansijske obaveze zemalja.“
Forenzička analiza ne rešava sve probleme, ali je ključni alat za otkrivanje prevara i jačanje sledljivosti zlatnih tokova — što je važno i za očuvanje Amazona i zaštitu zdravlja lokalnih zajednica.
Pomozite nam da budemo bolji.
