Par iz Južne Afrike zabeležio je supergrupu od 299 grbavih kitova, što naučnici vide kao dokaz snažnog oporavka te vrste u južnoj hemisferi nakon zabrane komercijalnog kitolova iz 1986. godine. Supergrupe se javljaju na bogatim hranilištima, a takvi susreti postaju učestaliji od oko 2012. godine. Međutim, četvorostruki porast brodskog saobraćaja oko juga Afrike od decembra 2023. zbog sukoba na Bliskom istoku i krize u Hormužu znatno povećava rizik od sudara. Naučnici zahtevaju uvođenje ograničenja brzine brodova i druge mere zaštite kitova.
Supergrupa od 299 grbavih kitova kod Južne Afrike pokazuje snažan oporavak, ali rast brodskog saobraćaja im preti
FILE - A humpback whale breaches off the coast of Port Stephens north of Sydney, Australia, June 18, 2025. (AP Photo/Mark Baker, File)(AP Photo/Mark Baker)
Par iz Južne Afrike zatekao je izuzetan prizor kada su u decembru zabeležili supergrupu od 299 grbavih kitova — masivno okupljanje ovih morskih sisara koje naučnici tumače kao znak snažnog oporavka populacije u južnoj hemisferi.
Fine art wildlife photographer Chris Fallows looks out to sea from his boat near Hout Bay, in Cape Town, South Africa, July 12, 2026. (AP Photo/Neil Shaw)(AP Photo/Neil Shaw)
Oporavak i značaj nalaza
Chris i Monique Fallows, iskusni fotograf i prirodnjak, rekli su da su videli kako se iz blowholova jedan za drugim dižu mlazovi daha, pa su se našli usred onoga što su opisali kao „Manhattan skyline“ napravljen od mlazova daha. Par je dokumentovao 299 jedinki fotografišući njihove repove (fluke), metodu koju koriste naučnici i volonteri za identifikaciju pojedinačnih kitova.
Humpback whales surface near a Humpback Whale Project boat during monitoring off the coast of Rio de Janeiro, Brazil, Tuesday, June 30, 2026. (AP Photo/Dhavid Normando)(AP Photo/Dhavid Normando)
Organizacija Happywhale, koja vodi globalnu bazu fotografija i podataka o kitovima, potvrdila je da je ovo verovatno najveća zabeležena grupa grbavaca. Procene naučnika i Međunarodne komisije za kitolov pokazuju da su brojevi grbavaca u južnoj hemisferi porasli sa manje od 10.000 tokom vrhunca kitolova na više od 100.000 danas — primer uspeha međunarodnog moratorijuma na komercijalni kitolov iz 1986. godine.
A humpback whale dives off the coast of Rio de Janeiro, Brazil, Tuesday, June 30, 2026. (AP Photo/Dhavid Normando)(AP Photo/Dhavid Normando)
Zašto nastaju "supergrupe"?
Grbavi kitovi su obično usamljeni ili u malim grupama, ali se ponekad okupljaju u velike supergrupe na područjima bogatim plenom, kao što su velike guste koncentracije krila ili sitnih riba. Naučnici napominju da kitovi u takvim grupama proizvode podvodne zvuke koji dodatno privlače druge jedinke, što pojačava skupljanje.
FILE - Humpback whales surface together in Bahia Solano, Colombia, Sunday, Aug. 27, 2023. (AP Photo/Ivan Valencia, File)(AP Photo/Ivan Valencia)
Izjave stručnjaka
„Moratorijum na kitolov jedno je od najvećih uspeha u očuvanju morskog života“, kaže dr Els Vermeulen, glavna naučnica Jedinice za kitove Univerziteta u Pretoriji.
Pretnje uprkos oporavku
Iako su grbavci doživeli značajan povratak, oporavak drugih vrsta kitova je mešovit. Svetski fond za prirodu (WWF) i IUCN upozoravaju da i dalje postoje ozbiljne pretnje: zapetljavanje u ribarsku opremu, sudari s brodovima i uticaji klimatskih promena. Sedam od 14 velikih vrsta kitova ocenjene su kao ugrožene ili ranjive, uključujući kritično ugrožene severnoatlantske prave kitove, kojih danas ima oko 380.
Povećan saobraćaj oko juga Afrike i rizik od sudara
Dr Vermeulen i drugi istraživači upozoravaju na novu i ubrzanu prijetnju: brodski saobraćaj oko južne tačke Afrike porastao je četvorostruko od decembra 2023. godine, delom zbog sukoba na Bliskom istoku, napada Huti pobunjenika u Crvenom moru, i zaoštravanja u regionu Hormuškog moreuza. Mnoge komercijalne rute sada zaobilaze Srednji istok i plove oko Afrike, što produžava rute i povećava izloženost kitova riziku od sudara.
Gregg Oelofse, menadžer za obalno i životnu sredinu u Kejptaunu, navodi da se ponekad na nasukanim leševima kitova vide jasni tragovi udara propelera — velike, duboke rane koje ukazuju na sudare s plovilima.
Preporuke i dalje akcije
Stručnjaci lobiraju za uvođenje zvaničnih ograničenja brzine brodova u blizini južnoafričke obale, kako bi posadama dali više vremena da uoče kitove i smanjili broj smrtonosnih sudara. Pored toga, potrebno je poboljšanje praćenja nasukanih i poginulih jedinki, bolja saradnja sa brodskom industrijom i nastavak napora za smanjenje uticaja ribarstva i klimatskih promena.
Zaključak: Nalaz supergrupe od 299 grbavih kitova daje nadu da međunarodne mere zaštite mogu dovesti do moćnih oporavaka vrsta, ali istovremeno naglašava urgentnu potrebu za merama koje će smanjiti rizike povezane sa porastom brodskog saobraćaja.
Pomozite nam da budemo bolji.
