Rat u Iranu pokrenuo je talas poskupljenja goriva koji se preliva na transport, poljoprivredu i porodične budžete. Sedam ličnih priča iz Manile, Njujorka, Lagosa, Katmandua, Santjaga, Istanbula i oko Rima prikazuju kako ljudi gube prihode, prilagođavaju navike i pribegavaju štednji. UNDP upozorava da bi snažan energetski šok mogao dodatno gurnuti 45 miliona ljudi u siromaštvo.
Dani poremećaja: Kako rat u Iranu poskupljuje gorivo i menja živote širom sveta
Jeepney driver Edgar Funelas bathes outside along a street near the jeepney where he and his 10-year-old daughter live in Quezon City, Philippines, on Friday April 10, 2026. (AP Photo/Aaron Favila)(AP Photo/Aaron Favila)
Rat u Iranu, iako daleko od većine pogođenih, izazvao je talas poremećaja: prvo je podigao cene goriva, a zatim poslao šok kroz poljoprivredu, transport i porodične budžete. Globalna zavisnost od fosilnih goriva čini ekonomije ranjivim na ovakve udare — UNDP upozorava da bi snažan energetski šok mogao dodatno gurnuti 45 miliona ljudi u siromaštvo.
Marlyn Garcia collects food from the West Side Campaign Against Hunger's food distribution center in New York on Tuesday, June 30. (AP Photo/Mary Conlon)(AP Photo/Mary Conlon)
Za one koji nisu na bojištu, rat je stigao kroz svakodnevne posledice: prekinute poslove, uvećane račune, i izbor između osnovnih potreba. Slede priče sedam ljudi iz različitih krajeva sveta koji ilustruju kako globalni šok brzo postaje lična kriza.
Oluwatosin Awodunmila, co-owner of a printing business, stands in her dark shop during a brownout in Lagos, Nigeria, on Friday, June 5, 2026. (AP Photo/Sunday Alamba)(AP Photo/Sunday Alamba)
KO/GDE: Edgar Funelas, Manila — Dan poremećaja: 10. april
Edgar živi sa desetogodišnjom ćerkom u pohabanoj jeepney-minibusu nakon što je požar uništio njihov dom. Pre rata u Iranu zarađivao je oko 8 dolara dnevno; posle skoka cene dizela ostao je bez prihoda i sada za svaki popunjen voz dobije oko 16 centi. Njegova svakodnevica je štednja na svemu — čak i na sapunu — i nadanje da će se cene smiriti kako bi mogao da vrati ćerku u školu.
Ganga checks her phone at home in Kathmandu, Nepal, on Tuesday, May 19, 2026, before calling her son to find out whether he has arrived safely in Abu Dhabi, as she sits on his bed. (AP Photo/Niranjan Shrestha)(AP Photo/Niranjan Shrestha)
KO/GDE: Marlyn Garcia, Njujork — Dan poremećaja: 30. jun
Marlyn koristi banku hrane da prehrani porodicu dok skuplji benzin topi njihove uštede. Njen partner je izgubio stalni posao i radi za Uber, pa je porodični automobil postao dragocen resurs u smenama. Više cene goriva znače dodatne smene i manje šansi za upis na master studije koje želi kako bi pomagala porodicama kao što je njena.
Taxi driver Felipe Molina drives along a street in Santiago, Chile, on Friday, July 10, 2026. (AP Photo/Esteban Felix)(AP Photo/Esteban Felix)
KO/GDE: Oluwatosin Awodunmila, Lagos — Dan poremećaja: 5. jun
U štampariji u Somolu, česte nestanke struje i udvostručena cena goriva onemogućavaju rad generatora bez velikog gubitka profita. Zbog toga su prodorni rokovi produženi, a poslovanje je usporeno — mala preduzeća bore se da zadrže cene i kupce dok troškovi rastu.
Turkish carpet merchant Ali Osman Aykul stands at the entrance of his shop as he waits for clients in Istanbul, Turkey, on Wednesday, June 17, 2026. (AP Photo/Francisco Seco)(AP Photo/Francisco Seco)
KO/GDE: 54-godišnja majka, Katmandu — Dan poremećaja: 19. maj
Za porodice koje zavise od doznaka iz Zaliva, rat donosi strahove pri rastancima. Majka čeka sina koji radi u Abu Dabiju, zabrinuta za njegovu bezbednost i stabilnost prihoda od koga zavisi porodični budžet. Emocionalna napetost i ekonomska neizvesnost prepliću se u svakodnevnom životu.
Enzo Garbaglia refuels his tractor while harvesting potatoes on his farm in Fiumicino, Italy, on Friday, June 12, 2026. (AP Photo/Andrew Medichini)(AP Photo/Andrew Medichini)
KO/GDE: Felipe Molina, Santjago — Dan poremećaja: 10. jul
Licencirani taksista u Čileu suočava se sa poskupljenjem dizela od oko 70% i pritiskom neregulisanih deljenja vožnje koja nude niže cene. I pored vladinih subvencija i mera, za mnoge taksiste ekonomska računica i dalje je nepovoljna i smanjuje šanse za održiv prihod.
KO/GDE: Ali Osman Aykul, Istanbul — Dan poremećaja: 24. jun
Prodavnica ručno tkanih ćilima, nekada posećena od kupaca iz Zaliva, suočila se s padom prometa od oko 90% nakon početka sukoba. Zatvaranje granica i otkazani međunarodni dolasci značajno su smanjili izvoz i promet, dok fiksni troškovi kao što su kirija i školarina nastavljaju da pritisnu porodični budžet.
KO/GDE: Enzo Garbaglia, Fiumicino (Rim) — Dan poremećaja: 12. jun
Porodični imanje staro 105 godina oseća posledice skupljeg goriva, đubriva i navodnjavanja. Manjka sredstava za zamenu mehanizacije i opremu, kupci manje kupuju, a prihod opada — što dovodi u pitanje budućnost porodičnog gazdinstva.
Zaključak: Ove priče pokazuju kako globalni energetski šok brzo prelazi s tržišta na tanjir, u gorivo i na račune običnih ljudi. Rešenja zahtevaju i globalne odgovore (stabilizacija tržišta energenata, pomoć ranjivim sektorima) i lokalne mere zaštite prihoda i socijalne podrške.
AP — Pokrivanje klimatskih i okolišnih tema finansiraju fondacije; AP je odgovoran za sadržaj.
Pomozite nam da budemo bolji.
