Velika studija u Nature Ecology & Evolution analizirala je 1.700+ vrsta leptira iz 105 zemalja i otkrila da je ~80% pomeranja raspona povezano s klimatskim promenama. Dok se 80% vrsta širi u nove oblasti, 27% beleži skupljanje raspona, a samo 22% menja nadmorsku visinu. Autori upozoravaju na podatne pristrasnosti i nedostatak podataka u tropima te pozivaju na hitne mere zaštite i ograničavanje zagrevanja.
Leptiri Se Sele Zbog Klimatskih Promena — Velika Globalna Studija Otkriva Šta To Znači
Butterflies are adapting to climate change by adjusting the geographic range where they live and breed. (Ina FASSBENDER)
Klimatske promene značajno menjaju geografske raspodele leptira širom sveta, navodi opsežna studija objavljena u časopisu Nature Ecology & Evolution. Istraživanje je obuhvatilo više od 1.700 vrsta u 105 zemalja i teritorija i pokazalo složene, regionalno različite reakcije vrsta na zagrevanje i ekstremne vremenske pojave.
Ključni nalazi
Istraživači su utvrdili da je gotovo 80% prijavljenih pomeranja raspona bilo povezano sa klimatskim promenama i ekstremnim vremenskim događajima. U ukupnom zbiru, 80% vrsta je prijavilo širenje raspona, dok je 27% beležilo skupljanje raspona. Samo 22% vrsta pokazalo je pomeranje u nadmorskoj visini.
Autori upozoravaju da detekcija ekspanzija može biti jednostavnija nego detekcija kontrakcija — lakše je potvrditi naseljavanje novog područja nego potpuni nestanak iz drugog.
"Ovo je prilično dobra vest jer pokazuje da leptiri mogu migrirati i prilagođavati se promenama," rekao je koautor studije Jonathan Lenoir (CNRS). Ipak je dodao da postoji granica prilagodljivosti, a dalji porast temperature može izazvati nagle kontrakcije i potencijalna izumiranja.
Uzroci i pristrasnosti podataka
Pored klimatskih faktora, na pomeranja utiču i ljudske aktivnosti: promene u korišćenju zemljišta, intenzivna poljoprivreda, urbanizacija, fragmentacija staništa i invazivne vrste. Mnoge zabeležene posmatranja dolaze iz nizinskih i urbanih područja, često zahvaljujući građanskoj nauci, što može pristrasno predstavljati stvarnu sliku u prirodi — naročito u tropima koji su i dalje manje proučeni.
Rizici za endemske i planinske vrste
Posebnu zabrinutost predstavljaju endemične vrste planinskih regiona i ostrva koje mogu ostati "zaglavljenе" kada im se pogodna staništa smanje do zanemarljivih površina. Studija iz 2024. godine u časopisu Global Ecology and Biogeography upozorava da bi 84% od oko 270 evropskih vrsta moglo smanjiti raspon do 2080. godine ako se zagrevanje nastavi.
Preporuke
Autori pozivaju na jačanje politika za očuvanje biodiverziteta: zaštitu i obnavljanje staništa, uspostavljanje ekoloških koridora i mikroklimatskih utočišta, te unapređenje monitoringa biodiverziteta, naročito kroz široko uključivanje građanske nauke. Iznad svega, naglašavaju hitnost ograničavanja globalnog zagrevanja.
Napomena o prazninama u znanju: tek oko 1 od 10 vrsta ima dokumentovane podatke o promenama raspona, što otežava potpunu procenu rizika, posebno u tropskim regionima.
Pomozite nam da budemo bolji.
