Duhovi zaboravljenih sećanja: studija na voćnim mušicama otkriva tihi trag i rizik od lažnih uspomena

Neka zaboravljena sećanja nisu toliko nalik izbrisanom fajlu koliko prašnjavoj knjizi zakopanih duboko u policama stare biblioteke: više se ne nalaze lako, ali uz pravi podsetnik mogu biti ponovo oživljena. Tako ukratko glasi zaključak nove studije sprovedene na voćnim mušicama (Drosophila melanogaster).

YouTube Thumbnail

Ključni nalazi

Tim sa Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research u Švajcarskoj, predvođen Wenbinom Yangom, Benedettom Zatterom i Miguelom Pavão-Delgadom, pokazao je da memorija koja više nije dostupna za prizivanje može opstati u obliku "tihog" memorijskog zapisa u skupu neurona koji sami po sebi ne utiču na ponašanje. Pod odgovarajućim uslovima — kada podsetnik rekreira ključne elemente originalnog iskustva — ta sećanja mogu biti povraćena i ponovo preusmeriti ponašanje.

Fruit flies may be tiny, but they share many of the same molecular machinery involved in learning and memory, making them one of neuroscience's favorite model organisms. (David Spears FRPS FRMS/Corbis Documentary/Getty Images)

Kako su istraživali

Istraživači su trenirali mušice da povežu određeni miris sa blagim električnim šokom; nakon obuke mušice izbegavaju taj miris. Nakon otprilike 24 sata ta averzija je nestajala, što se činilo kao zaborav. Međutim, kada su mušice vraćene u originalnu komoru — sa sličnom teksturom i osvetljenjem — izbegavanje se ponovo pojavilo.

Flies were exposed to odors associated (or not) with an electric shock and different conditions as part of experimental training (a). The memory trace that drives learned avoidance behavior gradually decayed over 24 hours (b). Repeated reminders recovered forgotten memory in trained (+) but not mock-trained (-) flies (c). (Yang et al.,Nat. Neurosci., 2026)

Tihi memorijski zapis

Elektrofiziološka snimanja pokazala su da dok zapis koji pokreće izbegavanje slabi, istovremeno se u drugom skupu neurona razvija drugačiji, skriveni trag koji ne utiče direktno na ponašanje. Kada su podsetnici bili potpuni (miris + kontekst), aktivnost se vraćala u neurone koji upravljaju izbegavanjem i ponašanje je bilo obnovljeno.

Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter

Lažni podsetnici i lažne uspomene

Istraživači su takođe otkrili da, ako je korišćen bezopasni miris koji je bio prisutan tokom treninga ali nikada nije bio spojen sa šokom, taj miris ponekad postao predmet izbegavanja nakon podsetnika — što predstavlja formiranje lažnog sećanja. Zanimljivo, stvaranje lažnih uspomena uključivalo je različite neuronske puteve od onih koji su vraćali prave uspomene.

Šta to znači

Autori sugerišu da mozak možda od početka formira dve verzije iste uspomene: jednu aktivnu koja odmah usmerava ponašanje i jednu skrivenu koja može služiti kao rezervna kopija. Takav sistem omogućava fleksibilno prizivanje informacija, ali istovremeno nosi rizik od netačne rekonstrukcije i lažnih sećanja.

"U Drosophili nalazimo da zaboravljena sećanja mogu opstati kao tihi zapisi u krugovima koji nemaju kapacitet da samostalno upravljaju ponašanjem," pišu autori u radu objavljenom u Nature Neuroscience.

Ograničenja i implikacije za ljude

Studija je rađena na voćnim mušicama, koje dele mnoge molekularne mehanizme učenja i pamćenja sa većim organizmima, ali direktna ekstrapolacija na ljudski mozak nije opravdana bez dodatnih dokaza. Ipak, pojava "tihih" zapisa i lakoća rekonstrukcije podsećaju na poznate fenomene ljudske memorije — uključujući i nastanak lažnih sećanja pod sugestivnim uslovima.

Rad pruža uvid u osnovne mehanizme pamćenja koji bi mogli biti relevantni za razumevanje kako i zašto se uspomene ponekad vraćaju promenjene. Rezultati su objavljeni u Nature Neuroscience.