Studija koja obuhvata 10,3 miliona američke dece sa po jednim bratom ili sestrom analizirala je 569 stanja i pronašla da 150 pokazuje različite rizike u zavisnosti od redosleda rođenja. Prvorođeni su češće povezani sa neuropsihijatrijskim poremećajima (autizam, ADHD), dok su drugorođeni skloniji probavnim i mišićno-skeletnim problemima. Efekti su u proseku skromni, a autori pozivaju na dodatna istraživanja da bi se razjasnili mehanizmi i praktične implikacije.
Velika studija: Redosled rođenja povezan sa rizikom od 150 oboljenja — šta to znači za roditelje?
(AvailableLight/iStock/Getty Images Plus)
Dolaskom novog deteta u porodicu menja se dinamika – ostaje još jedno mesto za stolom, manje je prostora na kauču, a i raspodela pažnje roditelja postaje drugačija. Nova analiza objavljena u Nature Health pokazuje da redosled rođenja može biti povezan sa razlikama u riziku za širok spektar zdravstvenih stanja.
Glavni rezultati
Istraživači sa University of Chicago i Columbia University analizirali su podatke zdravstvenog osiguranja za više od 10,3 miliona američke dece koja imaju tačno jednog brata ili sestru. Proučili su ukupno 569 stanja u tzv. "atlasu bolesti" i utvrdili da 150 pokazuje različite asocijacije u zavisnosti od toga da li je dete prvorođeno ili drugo rođeno.
150 diseases were statistically more likely for first-borns or second-borns. (Kramer et al.,Nat. Health, 2026)
- Prvorođeni su statistički češće povezani sa alergijama i nizom neuropsihijatrijskih poremećaja, uključujući autizam, ADHD, Tourette i OCD.
- Drugorođena deca su češće imala probleme sa probavom, migrenama, herpes zosterom (šinglom) i problemima vezanim za zloupotrebu supstanci.
Metodologija i pouzdanost
Autori su koristili dve komplementarne strategije poređenja: unutarporodična (braća i sestre iz iste porodice) i izmeđuporodična (decа iz različitih porodica). Takav pristup smanjuje uticaj konfuznih faktora poput prihoda ili životne sredine. Takođe su sprovedene validacione kontrole i analize postojanosti rezultata u različitim geografskim oblastima.
"Efekti redosleda rođenja su rašireni, mada u proseku relativno skromni", ističu autori, sugerišući mešavinu fizioloških, imunoloških i socijalnih mehanizama.
Šta menja razmak u godinama?
Za neka stanja važan je i vremenski razmak između dece: veći razmak je, na primer, povezan sa većim rizikom da će prvorođeno dete imati autizam, dok kod alergija veći razmak smanjuje verovatnoću da će prvorođeno imati alergije koje njegovo/ njeno drugo dete nema.
YouTube Thumbnail
Mogući uzroci i ograničenja
Autori navode nekoliko mogućih objašnjenja: kolika je roditeljska pažnja i očekivanja, ranije izlaganje mikroorganizmima (što može uticati na imunitet), kao i razlike u roditeljskom uzrastu. Ipak, studija je posmatračka i ne dokazuje uzročnost. Dodatna ograničenja uključuju upotrebu osiguravajućih podataka (moguće greške u kodiranju), fokus na američku populaciju i analiziranje samo porodica sa tačno jednim siblingom.
Praktična značenja
Rezultati ne treba da izazovu paniku: razlike su u proseku skromne i ne znače da će svako prvorođeno dete razviti neki poremećaj. Za roditelje i zdravstvene profesionalce korisno je biti svestan obrasca asocijacija i podržati ciljane istraživačke napore koji bi pojasnili uzroke i, potencijalno, vodili ka preventivnim merama.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Zaključak: Studija ukazuje da redosled rođenja ima šire i raznovrsnije veze sa zdravljem nego što se ranije mislilo, ali su potrebna dalja istraživanja kako bi se razjasnili mehanizmi i praktične implikacije.
Studija: Kramer i sar., Nature Health, 2026. Podaci obuhvataju decu sa tačno jednim bratom ili sestrom u SAD.
Pomozite nam da budemo bolji.
