Rat u Ukrajini ubrzao je uključivanje žena u borbene uloge, komandne pozicije i industriju odbrane. Više od 55.000 žena služi aktivno, oko 5.500 su na prvim linijama, a udeo oficira porastao je sa 4% na 21% između 2023. i početka 2026. Iako su liderke poput Iryne Terekh primer tehnološkog napretka, žene i dalje zbog seksizma nailaze na prepreke u politici i vrhu vojske.
Kako Rat U Ukrajini Menja Ulogu Žena: Od Prve Linije Do Tehnologije Odbrane
Members of an all-female drone crew that are part of Ukraine's National Guard - Oksana Parafeniuk/The Washington Post via Getty Images
Jedna od najupečatljivijih posledica više godina otporu Ukrajine protiv agresije Rusije jeste promena društvene percepcije o tome šta su žene sposobne da urade. Rat je ubrzao ulazak žena u borbene uloge, komandne pozicije i industriju odbrane — i osnažio primeri profesionalne hrabrosti i stručnosti.
Brojevi i trendovi
Prema zvaničnim podacima, od oko 75.000 žena koje služe u oružanim snagama Ukrajine, više od 55.000 su aktivne pripadnice — što iznosi oko 8% ukupne vojske, procenat koji se više nego udvostručio od februara 2022. Među njima je približno 5.500 žena na prvim borbenim linijama. Udeo ženskih oficira porastao je sa oko 4% na 21% između 2023. i početka 2026. godine.
Za okvir poređenja: u Britanskoj vojsci žene čine 11,7% aktivnih članova, ali je broj žena u bliskim borbenim ulogama u UK manji od 300 — dok su u Ukrajini borbene pozicije znatno eksponiranije zbog intenziteta sukoba.
Around 5,500 women serve as front-line soldiers in Ukraine's military - Tetiana Dzhafarova/AFP via Getty Images
Žene u industriji odbrane
Primeri liderstva u civilnom sektoru takođe su upečatljivi. Iryna Terekh, izvršna direktorka i glavna tehničarka startapa Fire Point, vodi razvoj domaćih projektila i dronova; kompanija planira da isporuči prvi ukrajinski interceptor do kraja 2026. godine radi upotrebe na bojnom polju narednog leta.
Suočavanje sa seksizmom i prepreke
I pored brzog napretka, žene i dalje nailaze na duboko ukorenjene predrasude. Komandne pozicije, politički odbori i gornji menadžmenti ostaju pretežno muški: od 23 parlamentarna odbora u Ukrajini, žene predvode samo tri, dok Odbor za odbranu i bezbednost nema žensku liderku. Na važnim forumima međunarodne politike, kao što je ovogodišnji Bilderberg, žene su i dalje slabo zastupljene — Terekh je bila jedina ukrajinska žena učesnica.
Iryna Terekh is the chief executive and chief technologist of Fire Point, a Ukrainian weapons start-up - Alina Smutko/Reuters
Lične priče
Intervjui sa ženama koje su se dobrovoljno prijavile u oružane snage osvetljavaju transformaciju i otpor protiv mizoginije. Alya, bivša plesačica koja je postala vojni hirurg, opisuje kako je morala da ruši stereotipe dok je spasavala ranjene. Katya, bivša studentkinja astrofizike, radi kao operaterka dronova i ističe da bi mobilizacija žena u stilu izraelskog sistema omogućila opštu sigurnost i obuku.
„Borimo se za opstanak — moramo preživeti bar jedan dan duže od imperije koja nas ugrožava,“
— Iryna Terekh
Šta to znači za društvo i bezbednost
Ulazak žena u vojne i tehnološke uloge ne menja samo strukturu oružanih snaga već i društvenu dinamiku: kroz odgovornost i ekspertizu one dobijaju poverenje i praksu odlučivanja koja može trajno uticati na rodne norme u Ukrajini. Istovremeno, ukazuje se na potrebu institucionalnih promena kako bi se uklonile barijere za liderstvo i osigurala ravnopravna zastupljenost.
Zaključak
Rat je izneo na videlo sposobnost i odlučnost ukrajinskih žena — od hirurga i operatera dronova do inženjerki i direktorki kompanija za odbrambenu tehnologiju. Promene su brze i značajne, ali potpuna rodna ravnopravnost zahteva dalji institucionalni i društveni napor, kako u Ukrajini, tako i u međunarodnoj podršci.
Pomozite nam da budemo bolji.
