Potopljeni bolnički brod Po u zalivu Vlora postao je funkcionalan veštački greben — više od 80% njegove površine prekriveno je životom. Istraživanje iz 2024. beleži prisustvo invazivne lavlje ribe Pterois miles (do sedam jedinki) i povratak ugroženog mediteranskog monaškog tuljana, prvi put u Vlori od 1996. godine. Olupina ilustruje dvosečnu prirodu veštačkih grebena: pružaju sklonište za neke vrste, ali mogu i da pospeše invaziju stranih organizama, što zahteva praćenje i upravljanje.
Olupina bolničkog broda Po postala veštački greben — privlači invazivne lavlje ribe i retke monaške tuljane
A devil firefish pictured off the Po shipwreck. . | Credit: S. Modugno
Potopljeni bolnički brod Po iz Drugog svetskog rata danas funkcioniše kao živi veštački greben: više od 80% njegove površine prekriveno je morskim organizmma i stvara novo stanište u zalivu Vlora, Albanija. Istraživanje objavljeno 27. jula u časopisu Frontiers in Ocean Sustainability beleži istovremeno prisustvo invazivne lavlje ribe i povratak ugrožene vrste — mediteranskog monaškog tuljana.
Poreklo olupine i proces kolonizacije
Brod Po potonuo je 1941. godine nakon što ga je pogodio torpedo iz britanskog aviona Fairey Swordfish tokom grčko-italijanskog rata. Decenijama kasnije olupina je postala struktura pogodna za naseljavanje: njene šupljine i zavoji pružaju sklonište, dok na zidovima rastu alge i drugi organizmi koji služe kao hrana.
Invazivna lavlja riba i klimatske promene
Istraživanje koje je obuhvatilo period od juna 2022. do septembra 2024. zabeležilo je prisustvo lavlje ribe Pterois miles oko olupine Po — do sedam jedinki istovremeno. Autori sugerišu da olupci poput Po mogu delovati kao „hinge“ ili privlačne tačke koje olakšavaju prodor tropskih i alogenih vrsta u umerenije vode. Ovo je deo šireg trenda širenja vrsta iz Crvenog mora kroz Sueski kanal (tzv. lessepska migracija) ka Mediteranu, podstaknutog zagrevanjem mora.
„Brzina kojom se klimatske promene dešavaju deluje kao pokretač i pojačivač prodora tropskih organizama,“ kaže Simone Modugno, biolog i naučni ronioc sa Univerziteta u Ferari.
Bogatstvo biodiverziteta i povratak monaškog tuljana
Osim invazivnih jedinki, istraživači su zabeležili najmanje 28 vrsta riba u okolini olupine, klastere jaja hobotnica iz porodice Ommastrephidae, kao i snimak mediteranskog monaškog tuljana (Monachus monachus) kako se odmara u jednoj od šupljina olupine u avgustu 2023. To je prvo potvrđeno zapažanje ove vrste u zalivu Vlora od 1996. godine.
Rizici i koristi — šta dalje?
Olupine mogu istovremeno pružiti sklonište ugroženim vrstama (kao što je monaški tuljan) i olakšati širenje invazivnih organizama koji remete lokalne ekosisteme. Istraživači pozivaju na kontinuirano monitorisanje, upravljanje i procenu rizika: praćenje populacija, analiza uticaja invaziva na ribarstvo i staništa, te razmatranje ciljnih mera za kontrolu širenja invazivnih vrsta.
Zaključak
Olupina Po je primer kako istorijski artefakti pod vodom mogu postati ekološki važni, ali i problematični: služe kao novi ekosistemi koji menjaju lokalnu ravnotežu. Preventivno praćenje i regionalna saradnja su ključni da se iskoriste prednosti, a umanje štetne posledice invazija i klimatskih promena.
Izvor: Frontiers in Ocean Sustainability; izjave istraživača i snimanja iz perioda 2022–2024.
Pomozite nam da budemo bolji.
