Međunarodni tim astronoma otkrio je i potvrdio postojanje dekagona — redkog desetostraniog talasa u oblacima oko južnog pola Saturna. Otkriće je potvrđeno snimcima Hubblea iz 2024. i 2025. godine, uz ključni doprinos amaterskih posmatrača. Dekagon je prvi veliki regularni poligon zabeležen na južnoj hemisferi i otvara nova pitanja o atmosferama gasovitih džinova. Naučnici najavljuju dalja posmatranja i modelovanje kako bi objasnili njegov nastanak i stabilnost.
Tajanstveni dekagon: desetostrani talas otkriven na južnom polu Saturna
A view of Saturn from NASA's Hubble Space Telescope revealing a giant, evolving 10-sided atmospheric wave encircling the planet's south pole. (NASA/ESA/STScI/A. Sánchez-Lavega via SWNS)
Međunarodni tim astronoma otkrio je redak desetostrani oblik — dekagon — u atmosferi Saturna oko njegovog južnog pola. Otkriće, potvrđeno snimcima svemirskog teleskopa Hubble, posmatranjima sa zemaljskih teleskopa i fotografijama amaterskih astronoma, objavljeno je u časopisu Science Advances 2. septembra.
Šta je pronađeno
Reč je o talasu u oblacima koji formira gotovo savršen poligon sa deset stranica oko južnog pola planete. Ova struktura je prvi dokumentovani veliki, regularni poligon na južnoj hemisferi Saturna i predstavlja zanimljiv kontrast dobro poznatom heksagonu koji se nalazi na severnom polu.
The feature, called a decagon, is the first large, regular-sided pattern observed at Saturn's southern hemisphere. (NASA/ESA/STScI/A. Sánchez-Lavega via SWNS)
Istorijski kontekst
Heksagon na severnom polu Saturna prvi put je primećen tokom prolaza sondi Voyager 1 i Voyager 2 1980. i 1981. godine i od tada opstaje — duže od jedne saturnovske godine (~30 zemaljskih godina). Uprkos očekivanoj simetriji atmosferskih tokova, slična formacija na južnoj hemisferi do nedavno nije bila zabeležena.
Kako je dekagon otkriven
Kako se južna hemisfera Saturna između 2023. i 2025. godine sve jasnije pojavljivala pred Zemljom, kombinacija Hubbleovih snimaka iz 2024. i 2025., podataka sa zemaljskih teleskopa i amaterskih fotografija omogućila je identifikaciju dekagona. Upravo su amaterska zapažanja prvi put ukazala da se nešto neobično dešava u oblacima južnog pola.
(NASA/ESA/STScI/A. Sánchez-Lavega via SWNS)
Leigh Fletcher (Univerzitet u Leicesteru): Saturn nas i dalje iznenađuje — južna hemisfera izlazi iz više od decenije zimskog mraka, i očigledno se tokom tog perioda dogodila promena koju tek počinjemo da razumemo.
Agustín Sánchez-Lavega (Universidad del País Vasco): Ovo otkriće postavlja osnovna pitanja o tome zašto samo Saturn formira ovakve poligonalne talase i da li postoji veza sa višestranim rasporedima ciklona na Jupiteru.
Zašto je to važno
Dekagon proširuje naše razumevanje atmosferskih dinamika gasovitih džinova i izaziva nove teorije o stabilnosti i nastanku velikih talasnih obrazaca u planetarnim atmosferama. Uključivanje amaterskih posmatrača naglašava vrednost zajedničkih opservacija kod otkrivanja promena kod udaljenih planeta.
Šta sledi
Naučnici planiraju dalja posmatranja kako bi pratili trajanje i evoluciju dekagona, kao i razvoj naprednih simulacija i modela koji bi objasnili mehanizme stvaranja ovakvih poligona. Pitanja ostaju: koliko je dekagon stabilan, da li će opstati kroz saturnovske sezone i šta mu je uzrok?
Napomena: fotografije i podaci navedeni u radu potiču iz Hubbleovih snimaka, posmatranja sa zemaljskih teleskopa i doprinosa amaterskih astronoma; izvor i autori su navedeni u objavljenom radu u Science Advances.
Pomozite nam da budemo bolji.
