Hubble je otkrio desetostrani atmosferski talas — "dekaogon" — oko južnog pola Saturna koji se prvo pojavio oko 2023. godine. Obrazac se prostire kroz više atmosferskih slojeva i povezan je sa snažnim mlaznim tokom. Cassini ga nije registrovao 2004–2017, a zemaljska posmatranja iz 2024. su ukazala na njegov nastanak. Dalja posmatranja Hubble‑a i JWST‑a pomoći će da se razjasne mehanizmi formiranja.
Hubble Otkrio 'Dekaogon' — Desetostrani Atmosferski Talas Na Južnom Polu Saturna Koji Se Brzo Formira
Recent Hubble images show Saturn side-on (left) as well as the mysterious decagonal pattern forming at the planet's south pole (right). . | Credit: NASA, ESA, STScI, Agustin Sánchez-Lavega (UPV), Amy Simon (NASA-GSFC), Michael Wong (UC Berkeley); Image Processing: Alyssa Pagan
Nove snimke Hubble teleskopa otkrile su neobičan, desetostrani atmosferski talas — nazvan "dekaogon" — koji kruži oko južnog pola Saturna i koji se, prema dostupnim podacima, počeo formirati oko 2023. godine.
Visokorezolutne slike pokazuju da se obrazac proteže kroz više slojeva atmosfere, što znači da nije ograničen samo na vrhove oblaka, već je povezan sa velikim mlaznim tokom u planetarnoj atmosferi. Zbog svoje brzine formiranja i simetrije, dekaogon je posmatračima posebno zanimljiv — naročito u poređenju sa dobro poznatim severnim heksagonom koji postoji više od 40 godina.
Prva upozorenja na talas stigla su od zemaljskih opservatorija u 2024. godini, a otkriće su inicijalno prijavili Agustín Sánchez-Lavega sa Univerziteta Baskije, zajedno sa amaterskim astronomima Trevorom Barryjem i Jean‑Paulom Ogerom, koristeći Planetary Virtual Observatory Laboratory. Hubble je kasnije obezbedio jasnije, neometane snimke iz svemira.
The famous hexagon at Saturn's north pole. | Credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute
Cassini, koja je orbitala oko Saturna od 2004. do 2017. godine, nije registrovala ovaj oblik, što sugeriše da se dekaogon formirao posle misije Cassini. Kako je Saturn u svojoj približno 29-godišnjoj orbiti sada okrenuo južni pol prema Zemlji, posmatranja iz naše perspektive su olakšana, pa naučnici mogu pratiti razvoj strukture.
Zašto je ovo važno? Dekaogon predstavlja retku priliku da se u realnom vremenu prati formiranje velikog atmosferskog obrasca na gasovitom džinovu. Upoređivanjem sa severnim heksagonom i analizom podataka kroz više talasnih dužina (Hubble i James Webb) naučnici pokušavaju da utvrde mehanizme koji stoje iza nastanka ovakvih stabilnih, višeostraničnih talasa u planetarnim mlaznim tokovima.
U narednim mesecima i godinama Hubble i Webb će nastaviti da posmatraju Saturn kako bi pratili evoluciju dekaogona, a rezultati tih posmatranja mogli bi unaprediti razumevanje dinamike atmosfere velikih gasovitih planeta, uključujući Jupiter i druge egzoplanete sa sličnim uslovima.
Ključni učesnici i program: Posmatranja su deo Hubble programa "Outer Planet Atmospheres Legacy". U otkriću su učestvovali istraživači Agustín Sánchez-Lavega i Amy Simon (NASA Goddard), kao i amaterski astronomi Trevor Barry i Jean‑Paul Oger.
Pomozite nam da budemo bolji.
