Marš „Stazama egzodusa“ — sećanje na progon iz Vozuće i zahtev za rasvetljavanje sudbine 129 nestalih

Više stotina učesnika, među kojima je i ministar rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske Radan Ostojić, održalo je marš pod nazivom „Stazama egzodusa“. Kolona je krenula iz sela Tumare na planini Ozren i prošla 22 kilometra do naselja Stog kod Vozuće u opštini Zavidovići, kako bi obeležila 31. godišnjicu progona Srba sa tog područja.

Poruke učesnika

Radan Ostojić: „Marš simbolično podseća na srpska stradanja u Odbrambeno-otadžbinskom ratu. Jednu od najvećih žrtava podneo je narod Ozrena koji je proteran sa svojih vekovnih ognjišta.“

Zoran Blagojević, predsednik Zavičajnog udruženja Zavidovićana iz Doboja i organizator, poručio je da učesnici ne žele provokacije, već zahtevaju da budu sankcionisani nalogodavci i izvršioci stravičnih zločina i da se rasvetli sudbina 129 Srba koji su bili zarobljeni. Isidora Graorac iz Republičke organizacije porodica zarobljenih, poginulih boraca i nestalih civila naglasila je da se ne sme zaboraviti put kojim su se kretali civili i borci tražeći spas.

Obredi i ruta

Pre početka, učesnici su prisustvovali službi u Crkvi Presvete Trojice u Tumarama i primili blagoslov. Kolona je prošla kamionskim putem kroz Brijesnicu Gornju, Kvrgu, Malčiće, Borovce i Loznu do Stoga, istim putem kojim su se 1995. povlačili civili i borci iz doline Krivaje.

Nakon marša učesnici su se okupili kod Crkve Svetog Đorđa u Stogu, gde se nalazi spomen-obeležje. Biće služena liturgija i položeni venci kod spomen-kapele u izgradnji, u znak sećanja na žrtve, među kojima su i posmrtni ostaci 21 ubijenog srpskog vojnika i civila pronalaženi nakon rata.

Istorijski kontekst i posledice

Masovna stradanja stanovnika Vozuće i okolnih sela zabeležena su u periodu od 10. do 24. septembra 1995. godine tokom ofanzive jedinica Drugog i Trećeg korpusa Armije Bosne i Hercegovine, jedinica "El mudžahedin" i drugih snaga. Prema raspoloživim izvorima iz tog perioda, spaljeno je oko 30 srpskih sela, proterano približno 1.920 porodica (oko 7.680 ljudi), dok je stradalo oko 459 boraca Vojske Republike Srpske i civila; za većim brojem žrtava se i dalje traga.

Padom Vozuće okončano je proterivanje Srba iz zeničke regije koje je, kako se navodi, počelo 1992. godine. Zbog zločina nad Srbima iz Vozuće i Zavidovića do sada su pred Haškim tribunalom i domaćim pravosudnim organima osuđivani, između ostalih, nekadašnji načelnik Generalštaba Armije BiH Rasim Delić (tri godine zatvora) i komandant Trećeg korpusa Sakib Mahmuljin, koji nije izdržao izrečenu osmogodišnju kaznu jer je napustio BiH. Protiv više pripadnika Armije BiH i stranih dobrovoljaca podnete su i krivične prijave za zločine počinjene 1995. godine.

Napomena: Tekst iznosi podatke i tvrdnje iz izveštaja učesnika skupa i istoriografskih izvora koji se citiraju u javnim istupima organizatora i žrtava; sudske odluke i dalje su ključni za pravno utvrđivanje pojedinačne odgovornosti.