Saudijska Arabija je prinuđena da traži alternativne puteve za izvoz nafte nakon zatvaranja ključnog Istočno‑Zapadnog naftovoda i napada koji ugrožavaju pristup Crvenom moru. Izvoz preko Yanbua porastao je pre zatvaranja na skoro četiri miliona barela dnevno, dok je blokada Bab el‑Mandeba svela isporuke gotovo na nulu. Saudija koristi Sueski kanal i Sumed cevovod, ali te rute su skuplje, sporije i nisu testirane u ovom obimu. Pritisci već podižu cene i otežavaju popravke infrastrukture.
Saudijska Arabija pred krizom izvoza: zatvoren Istočno‑Zapadni naftovod i blokade na moru
Infographic with map showing route of Saudi Arabia's East-West pipeline, which could transport up to 7 million barrels of oil per day and bypass the chokepoints of Bab-al-Mandab and the Strait of Hormuz, before it was closed by a drone attack
Saudijska Arabija suočava se sa sve manjim brojem opcija za izvoz nafte nakon što je napadima zatvoren ključni Istočno‑Zapadni naftovod, dok Iran i njegovi saveznici dodatno kotrolišu dva glavna pomorska koridora, ocenjuju analitičari.
Šta se desilo
Istočno‑Zapadni naftovod, dug oko 1.200 kilometara, koji povezuje velika polja na istoku zemlje sa terminalom Yanbu na Crvenom moru, privremeno je zatvoren nakon napada koji su potekli iz Iraka, gde deluju proiranske oružane grupe. Naftovod je postao posebno važan otkako je Iran blokirao prolaz kroz Hormuški moreuz.
Ograničenja morskih ruta
Izlaz na Crvenom moru dodatno je ugrožen zbog napada Huta iz Jemena i njihove višenedeljne blokade plovidbe ka saudijskim lukama. Kao rezultat, promet kroz strateški tjesnac Bab el‑Mandeb praktično je pao na nulu u avgustu, prema podacima firme Kpler.
Alternativne rute i rizici
Saudijska Arabija pokušava da prebaci deo izvoza preko Sueskog kanala i egipatskog Sumed cevovoda do Sredozemlja. Kpler procenjuje da kombinovanjem Suesa i Sumed rute teorijski može da se zaobiđe do 3,4 miliona barela dnevno, ali taj protok nikad nije testiran u ovakvom opsegu. Za isporuke u Aziju ta trasa produžava putovanje za nedelje jer tankerima preostaje da plove oko Afrike.
Druga rizična alternativa je povratak kroz Hormuz, gde Iran često napada brodove koji ne koriste njegov preferirani koridor. Neke brodove prati isključivanje sistema za lociranje, a ship‑to‑ship transferi omogućavaju kretanje nafte iz Zaliva, ali volumeni su vrlo volatilni i prosečno su oko polovine nivoa pre rata, navodi Verisk Maplecroft.
Uticaj na tržište i logistiku
Posledice su već vidljive: nakon zatvaranja naftovoda cena Brent nafte se približila 110 dolara po barelu, dok je prosečna cena dizela u SAD dostigla rekordnih približno 6,27 dolara po galonu. Saudijska proizvodnja je, kako je izjavila država, pala na najniži nivo od 1990. godine.
Popravke na naftovodu mogu biti otežane zbog nesigurnosti i zastoja u pomorskom transportu koji odlažu uvoz potrebne opreme, upozorava Verisk Maplecroft. Stručnjaci iz Arab Gulf States Institute i Verisk Maplecroft ističu da napadi ne samo da smanjuju kratkoročni izvoz već i stvaraju povratnu petlju koja onemogućava brze popravke i povratak na prethodne kapacitete.
Zaključak
Saudijska Arabija mora da balansira između rizičnih morskih ruta, ograničenih kapaciteta alternativnih kopnenih i morskih koridora i sve većeg pritiska na globalno tržište nafte. Dok se regionalni sukobi nastavljaju, rizici po snabdevanje i dalje rastu, sa posledicama za cene i globalnu ekonomiju.
Izvori: Kpler, Verisk Maplecroft, Arab Gulf States Institute, izveštaji Reuters/AFP.
Pomozite nam da budemo bolji.
