Ljubav kod Ejr: Zašto Peking koristi 'Jane Eyre' da podučava tinejdžere o romansi i vrednostima

Kada su se početkom meseca kineski tinejdžeri vratili u škole, na obaveznom spisku za čitanje izdvojio se jedan neobičan izbor za današnje vreme — engleski roman iz 19. veka Jane Eyre Charlotte Brontë. Iako se ovaj klasik dugo tumači kao priča o ženskoj emancipaciji, zvanični kineski mediji sada ističu drugu poruku: vrednost iskrene ljubavi i zdravih emotivnih stavova.

Zašto 'Jane Eyre' u školama?

Prema državnom listu Beijing Daily, roman predstavlja protivtežu "površnim poimanjima o izgledu i bogatstvu" koja dominiraju na društvenim mrežama. U poslednje vreme u Kini su popularni onlajn-romani i kratke drame s ekstravagantnim zapletima o raskošnom bogatstvu, osveti i dramatičnim ljubavnim zapletima — sadržaji koji su privukli pažnju regulatora.

U junu je regulator za emitovanje pokrenuo kampanju protiv onoga što naziva "štetnim i niskokulturnim" sadržajem koji, kako tvrde, promoviše iskrivljene poglede na veze i brak. U tom kontekstu, uvođenje Jane Eyre u listu lektire za 14-godišnjake vrednuje se kao pokušaj da se mladima ponude primeri emocionalne zrelosti i moralnih izbora.

Jane at Whitcross, Chapter XXVIII, illustrated frontispiece by H S Greig for Jane Eyre, Bildungsroman by Charlotte Bronte (1816-1855), published by J M Dent and Company, 1896, London. - DEA Picture Library/De Agostini Editorial/Getty Images

Kratka pozadina i reakcije

Jane Eyre u Kini ima dugu istoriju: prevedena je 1925. godine, često je adaptirana za pozorište i film, a britanski film je prikazan i 1979. godine, po završetku Burnih godina Kulturne revolucije. Knjiga je ranije u Kini bila tumačena i kao simbol protiv represije i kao primer snažne, nezavisne heroine.

"Mislite li da sam, zato što sam siromašna, nepoznata, obična i mala, bez duše i bez srca? Grešite."

Ipak, stavovi prema knjizi danas su podeljeni. Dok neki književnici i obrazovni stručnjaci, poput Qin Shiwen-a, smatraju da je uključivanje klasika u osnovno obrazovanje neophodno za razvoj karaktera, drugi upozoravaju na problematične aspekte dela. Yan Hairong sa Tsinghua univerziteta ističe prikaz "lude žene na tavanu" i podtekste kolonijalizma, te upozorava da učenici mogu prihvatiti roman bez kritičkog promišljanja.

Širi kontekst obrazovne politike

Ove promene udžbenika deo su šire reforme s ciljem usklađivanja školskog kurikuluma sa vrednostima koje propagira Komunistička partija. U poslednjih nekoliko godina u obavezno devetogodišnje obrazovanje uvedeni su sadržaji o istoriji Partije, kineskoj moralu i osnovama pravnog sistema, a 2021. godine predstavljeni su i tekstovi koji objašnjavaju misli Xi Jinpinga o socijalizmu s kineskim karakteristikama.

Portrait of Charlotte Brontë (1816 - 1855), painting by Alonzo Chappel. Vintage etching circa 19th century. - powerofforever/Digital Vision Vectors/Getty Images

Pored Jane Eyre, nova izmena udžbenika uključuje i uklanjanje nekih tema kao što je članak o kreativnom mišljenju, dok su dodati tekstovi koji promovišu ideju "sveobuhvatnih graditelja socijalizma" i podsećaju na kineska dostignuća u sportu i svemiru.

Šta donosi uključivanje romana u lektiru?

Uključivanje Jane Eyre pokreće važna pitanja: da li klasici izranog konteksta i sa istorijskim problemima mogu pomoći formiranju zdravih vrednosti kod adolescenata, ili je potrebna selektivna i kritička nastava koja istovremeno ukazuje na problematične teme poput rodnih stereotipa i kolonijalnih podteksta? Roditelji i nastavnici će igrati ključnu ulogu u tome kako će se delo interpretirati i diskutovati u učionicama.

Zaključak: Roman ostaje dvosmislen alat — s potencijalom da podstakne zreliji pogled na ljubav, ali i rizikom da se njegove sporne strane ne adresiraju adekvatno. Uvođenje Jane Eyre u obaveznu lektiru oslikava širi pokušaj Pekinga da oblikuje moralne i emotivne norme mladih kroz kontrolisanu obrazovnu politiku.