Murayghat, nalazište blizu Madabe u Jordanu, pokazuje da su pre oko 5.500 godina rane zajednice koristile megalitske monumente i ritualne prostore kao odgovor na klimatske i društvene krize. Na lokalitetu je dokumentovano više od 95 dolmena (preko 70 detaljno), uz kamene ograđene površine i isklesane podloge — elementi koji ukazuju na ceremonijalnu, a ne stambenu upotrebu. Istraživači zaključuju da su gradnjom spomenika i promenom društvenih uloga ljudi tražili nove načine prilagođavanja, navodi studija objavljena u Levant.
Otkriveno: Murayghat — ritualno mesto staro 5.500 godina koje otkriva društveni preokret
Murayghat, arheološko nalazište blizu Madabe u današnjoj Jordanu, otkriva kako su rane zajednice odgovarale na velike društvene i klimatske promene pre oko 5.500 godina. Nova studija naglašava da lokalitet nije tipično naselje već mesto ceremonija, okupljanja i kolektivnih rituala.
Pozadina: kraj bakrenog doba
Za vreme bakrenog doba (Chalcolithic), u Levantu su se širile sedentarne poljoprivredne zajednice i razvijale tehnologije kao što su eksploatacija i topljenje bakra. Krajem tog perioda, pre oko 5.500 godina, mnogi naseljeni centri su stagnirali ili bili napušteni — verovatno kao posledica kombinacije klimatskih promena (prelazak ka suvljoj klimi) i društvenih poremećaja.
Šta je otkriveno na Murayghatu?
Istraživači predvođeni Susanne Kerner (Univerzitet u Kopenhagenu) dokumentovali su na Murayghatu više od 95 dolmena, od kojih je detaljno opisano преко 70. Umesto tipičnih stambenih struktura, na centralnom brdu nalaze se grobne komore, stojeći kameni monoliti, velike megalitske konstrukcije, kamene ograđene površine i isklesana podloga od stene — svi elementi koji upućuju na ceremonijalnu upotrebu.
"Umesto velikih domaćih naselja sa manjim svetilištima karakterističnim za bakreno doba, iskopavanja na ranobronzanodobnom Murayghatu otkrivaju skupove dolmena i velike megalite koji ukazuju na ritualna okupljanja i zajedničke sahrane," navodi Susanne Kerner.
Iako nijedan od dokumentovanih dolmena nije sadržao očuvane skeletne ostatke, njihova sličnost sa bolje očuvanim poljima dolmena u regionu sugeriše ceremonijalnu namenu. Nedostatak uobičajenih domaćih elemenata — poput ognjišta — dodatno podržava zaključak da Murayghat nije bio stambeni centar.
Raznolikost arhitekture i artefakata
Arhitektura lokaliteta pokazuje neobičnu mešavinu stilova, što bi bilo neuobičajeno za jedno kontinualno naseljeno mesto toga doba. Istraživači pretpostavljaju da su različite grupe putovale do Murayghata i donosile sopstvene tradicije. U prilog ceremonijalnoj funkciji nalaza idu i artefakti: velika zajednička posuđa, predmeti povezani sa gozbenim okupljanjima i ostaci koji upućuju na ritualne prakse.
Značaj otkrića
Murayghat sugeriše da su u uslovima klimatskog stresa i društvenih promena zajednice testirale nove oblike organizacije: podizale su monumentalne strukture, redefinisale društvene uloge i stvarale nove oblike zajedništva. Ove strategije nisu nužno znak potpunog kolapsa stanovništva, već prilagodbe na izazove koji su poremetili stare obrasce života i smrti.
"Ljudi su morali da pronađu mehanizme za suočavanje sa situacijom u kojoj tradicionalne vrednosti i obrasci ponašanja više nisu bili održivi... nova rešenja za organizaciju života (i smrti) pojavila su se unutar društava sa slabim hijerarhijama," piše Kerner.
Iako mnogi detalji ostaju neuhvatljivi i možda nikada neće biti u potpunosti razjašnjeni, Murayghat je dragocen resurs za razumevanje kako su rane zajednice odgovarale na krizu. Studija je objavljena u časopisu Levant: The Journal of the Council for British Research in the Levant.
Pomozite nam da budemo bolji.
