Analiza maltera sa neolitskog nalazišta Motza (datiranog na 7.100–6.700 p.n.e.) otkrila je upotrebu dolomita u proizvodnji maltera oko 8.000 godina pre rimskog perioda. Istraživanje, objavljeno u Journal of Archaeological Science, pokazalo je tragove pečenog dolomita i dva tipa podova: jedan gde je dolomit korišćen kao agregat i drugi gde je dolomit rekristalizovao, dajući jači i vodootporniji malter.
Tehnika Rimljana Otkrivena U Neolitu: Motza Je Koristila Dolomitski Malter Pre 8.000 Godina
A partial view of a settlement from the Neolithic Period (New Stone Age), discovered during archaeological excavations by the Israel Antiquities Authority near Motza Junction, about 5 km west of Jerusalem, July 16, 2019; file photo. (photo credit: Gali Tibbon/AFP via Getty Images)
Nova analiza maltera sa neolitskog nalazišta Motza otkriva da su njegovi stanovnici iz perioda Pre-Pottery Neolithic B (PPNB) koristili dolomit u proizvodnji maltera decenijama i milenijumima pre nego što je ista tehnika zapisana u rimskim izvorima. Istraživanje je objavljeno u Journal of Archaeological Science i pokazuje najraniji poznati primer upotrebe dolomitskog maltera.
Iskopavanja i datovanje
Materijal potiče sa iskopavanja obavljenih 2015–2021. godine, a kontekst građevina i datovanje lociraju lokalitet na približno 7.100–6.700 godina p.n.e. Arheolozi su identifikovali malterske podove i prateće strukture koji jasno pokazuju korišćenje lokalnih sirovina i sofisticiranu tehniku obrade.
Otkriće u vatrenim jamama
U blizini malterskih podova pronađene su plitke vatrene jame prečnika 1,5–2,6 m i dubine oko 50 cm, ispunjene izgorelim stenama. Jedna jama sadržala je pretežno kalcitne stenove, dok je susedna bila puna dolomita — razdvajanje koje autori tumače kao namerno selektovanje sirovina za različite vrste obrade.
Proces izrade maltera
Standardni neolitski malter dobijao se zagrevanjem kamena, a zatim gašenjem vodom da bi se proizveo kreč (gašeni kalcijum-oksid) koji se kasnije stvrdnjava apsorbujući CO2 iz vazduha. Kod dolomita je proces zahtevniji: ključno je držanje kontrole temperature ispod ~900 °C — premalo toplote i reakcija ne počinje, previsoka temperatura dovodi do razgradnje u nestabilne okside.
A partial view of a settlement from the Neolithic Period (New Stone Age), discovered during archaeological excavations by the Israel Antiquities Authority near Motza Junction, about 5km west of Jerusalem, July 16, 2019; file photo. (credit: Gali Tibbon/AFP via Getty Images)
Dva tipa dolomitskih podova
Analiza je pokazala dve različite upotrebe dolomita:
1) Dolomit kao agregat — brzo zdrobljen i dodat u kalcitični malterski miks.
2) Dolomit u donjim slojevima koji je nakon pečenja i gašenja rekristalizovao, što upućuje na "kompletan ciklus dolomit–kreč" i rezultuje čvršćim, otpornijim i vodootpornijim malterom.
Tehnički i praktični zaključci
Autori ističu praktične prednosti: u dolomitom bogatim oblastima štedi se na transportu; dolomit ponekad kalciniše na nižoj temperaturi od čistog kalcita, što može smanjiti potrošnju goriva; a rezultat može biti jači i vodootporniji malter. Zaključak studije glasi da su zanatlije u Motzi ne samo koristile dolomit kao agregat, već i savladale njegovu upotrebu u vezivu uprkos tehničkim izazovima.
Značaj nalaza
Otkriveni primer predstavlja najraniju potvrdu primene dolomitskog maltera i ukazuje na visoku tehničku osposobljenost neolitskih zanatlija u izrađivanju građevinskih materijala. Posle Motze, upotreba dolomitskog maltera izgleda da je nestala iz arheološkog zapisa sve do rimskog perioda, što čini ovo otkriće posebno važnim za razumevanje tehnološke dinamike prastarih društava.
Reference: Studija objavljena u Journal of Archaeological Science na osnovu analiza materijala prikupljenih tokom iskopavanja 2015–2021.
Pomozite nam da budemo bolji.
