Zapadna Evropa ima blaže zime nego delovi Severne Amerike iste geografske širine zbog toplih atlantskih struja (AMOC i Golfstrima) koje zagrevaju atmosferu i zbog zapadnih vetrova koji tu toplinu donose na kopno. Evropa je uži kontinent okružen morem, pa more tokom leta skladišti toplotu koju zimi oslobađa. Džet-strim i atmosferski talasi, kao i kontinentalna udaljenost od mora, objašnjavaju hladnije zime u unutrašnjosti i na severoistoku SAD. Klimatske promene prete da izmene ove obrasce.
Zašto su zime u zapadnoj Evropi blaže nego u Severnoj Americi na istoj širini?
Krupan odgovor: razlika nije u širini, već u okeanima, strujama i vetrovima. Zapadna Evropa ima blaže zime zbog toplih atlantskih struja (deo AMOC-a), skladištenja toplote u moru i prevladavajućih zapadnih vetrova koji tu toplinu donose na kopno.
Primeri koji oslikavaju razliku
Iako su na gotovo istoj geografskoj širini, London (51,5°N) ima prosečnu maksimalnu temperaturu u januaru od oko 47 °F (8,3 °C), dok Calgary (51°N) beleži prosečne januarske maksimumе u niskim 30-ima °F (ispod 1 °C). Slično, Madrid i Njujork su otprilike na istoj širini, ali Madrid je znatno topliji zimi.
Kako okeani greju Evropu
Glavni pokretač je Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) — sistem velikih okeanskih struja koji prenosi toplotu iz tropskih predela prema severu. Deo ove cirkulacije je i Golfstrim, koji dovodi toplu vodu u severni Atlantik i zagreva okolni vazduh. Ben Moat iz Nacionalnog centra za okeanografiju procenjuje da AMOC transportuje ogromne količine vode i toplote — dovoljno da značajno utiče na klimu severozapadne Evrope.
„Ako zamislite drvenu peć u kući, ona privlači hladan vazduh prema izvoru toplote; vazduh se podiže i kruži. Slično se dešava i u većini svetskih okeana,” — Ben Moat
Uloga vetrova i geografije
Toplota iz okeana prenosi se nadolazećim zapadnim vetrovima (westerlies) koji najčešće duvaju sa zapada na istok i unose topliji atlantski vazduh u unutrašnjost Evrope, posebno zimi. Sam kontinent Evrope je relativno uzak i okružen vodom, pa more tokom leta akumulira toplotu koju zimi postepeno vraća atmosferi — to ublažava zimsku hladnoću, ali i rashlađuje leta.
Zašto severoistok SAD često ima hladnije zime
Bližina okeana ne znači automatski toplije zime: astronomski i atmosferski procesi igraju ulogu. Džet-strim (jet stream) u višim slojevima atmosfere često se spušta južnije iznad Severne Amerike i dovodi arktički vazduh u unutrašnjost. Pored toga, atmosferski talasi koje stvara Golfstrim mogu povući hladan vazduh nad severoistok SAD, pa i obalne oblasti poput Njujorka i Bostona dožive oštrije padove temperature.
Šta dolazi sa klimatskim promenama?
AMOC je ključan za globalnu i evropsku klimu, ali postoje dokazi da ljudska aktivnost utiče na njegovo slabljenje. Neki naučnici upozoravaju da bi značajno usporavanje ili čak kolaps AMOC-a tokom ovog stoleća mogao drastično promeniti klimu u Evropi — donoseći hladnije zime i velike posledice za poljoprivredu i ekosisteme.
Zaključak: Blaže zime u zapadnoj Evropi posledica su kombinacije toplih atlantskih struja, sposobnosti mora da skladišti i oslobađa toplotu, geografske konfiguracije kontinenta i atmosferskih vetrova. Međutim, budućnost tih obrazaca zavisi od razvoja klimatskih promena.
Pomozite nam da budemo bolji.
