Mapa otkriva 39 drevnih kamenoloma ispod Jerusalima — kako je 'jerusalem stone' oblikovao grad

Istraživanje objavljeno u časopisu Heritage mapiralo je 39 drevnih kamenoloma unutar današnjih granica Jerusalima na osnovu analize 117 izveštaja Israel Antiquities Authority (IAA) iz perioda od 2012. do jula 2024. Rad otkriva tehnike vađenja, prostornu distribuciju i hronologiju eksploatacije kamena koji i danas definiše izgled grada.

Metodologija i autori

Autorka rada je Adi Sela Wiener sa Bezalel akademije umetnosti i dizajna u Jerusalimu, u saradnji sa Sapienza univerzitetom u Rimu i istraživačima Laurom Medeghini i Gabrieleom Favero. Tim je izračunao i organizovao podatke iz otvorenih Hadashot Arkheologiyot izveštaja IAA, kreirajući novu prostornu bazu podataka svih identifikovanih lokaliteta.

Glavna otkrića

Istraživanje otkriva nekoliko ključnih tačaka:

• 39 lokaliteta sa jasnim arheološkim tragovima radova kamenoloma unutar savremenih gradskih granica;
• Najjača koncentracija nalazi se na severu Jerusalima — 14 kamenoloma (36%);
• Na oko 90% lokaliteta dokumentovani su tehnički elementi vađenja, kao što su kanali za odvajanje i tragovi rezanja;
• U 68,5% slučajeva zabeleženi su delimično isečeni blokovi koji su ostali pričvršćeni za ležište;
• Datiranje izveštaja (oko 80% slučajeva) pokazuje aktivnosti od Kasnog bronzanog / Željeznog doba II, preko perioda Drugog hrama, rimskog i vizantijskog perioda, pa do ranog islamskog perioda, uz dokaze o višepočetnoj upotrebi na nekim lokalitetima.

Geologija i zanat

Veći broj velikih kamenoloma otvoren je u gustim turonskim krečnjačkim slojevima Nezer formacije (Judejska grupa) — jedinici poznatoj po kvalitetu građevinskog kamena. Autori takođe beleže lokalni zanatski vokabular koji preživljava među tesarima, uključujući termine poput mizzi hilu i meleke, kojim se označavaju vrste krečnjaka za popločavanje i fino tesanje.

Urbanizam, razvoj i preporuke

Otprilike tri četvrtine (oko 75%) lokaliteta otkriveno je tokom IAA spasilačkih iskopavanja pre modernih graditeljskih i infrastrukturnih radova, što ističe povezanost između urbanog razvoja i arheološkog otkrivanja. Na osnovu nalaza, autori preporučuju da izveštaji o kamenolomima obavezno uključuju:

• detaljnu stratigrafiju;
• sistematsko uzorkovanje stena i laboratorijske analize;
• korišćenje GIS-a za povezivanje eksploatacionih površina sa drevnim putevima i savremenim planskim slojevima.

Zašto je ovo važno

Dokazi o tehničkim tragovima vađenja na velikom broju lokaliteta, uz sačuvane kamene elemente na terenu, pružaju retku i tehnički preciznu perspektivu o načinu na koji su graditelji pretvarali planinske slojeve u zidne, stambene i verske konstrukcije. Razumevanje lokacija i karakteristika ovih kamenoloma pomaže u očuvanju kulturne baštine i u promišljenijem urbanom planiranju.