Moždane epohe: studija identificirala pet faza razvoja mozga (0–90 godina)

Novo istraživanje objavljeno u Nature Communications pokazuje da ljudski mozak prolazi kroz pet jasno razgraničenih faza tokom života, sa četiri izražena prelomna momenta: 9, 32, 66 i 83 godine. Analiza je obuhvatila oko 3.800 difuzionih MRI skenova ispitanika uzrasta od 0 do 90 godina.

Pet razvojnih faza

0–9 godina: Brzi rast i preuređivanje — mozga povećava količinu sive i bele mase, vrši se obrezivanje suvišnih sinapsi i formira osnovna arhitektura mreža.

9–32 godine: Produžena faza intenzivnog preuređivanja. Neuronske mreže postaju efikasnije i povezanije globalno; upravo u ovom periodu se često dijagnostikuju većina mentalnih poremećaja, što postavlja pitanje ranjivosti tokom intenzivnih promena.

32–66 godina: Period relativne stabilizacije — arhitektura mozga se uglavnom održava, uz sporije i manje dramatične promene, što korespondira s fazom profesionalne i socijalne zrelosti.

66–83 godine: Rast modularnosti — mreža se deli na više gusto povezanih subnetova, dok centralna integracija opada.

83+ godina: Postepen pad ukupne povezanosti; mozak postaje sve više zavistan od pojedinačnih regija kako međuregionalne veze slabe.

Metodologija i ograničenja

Autori, predvođeni Alexa Mousley sa Univerziteta Kembridž, koristili su difuziona MRI skeniranja koja prate kretanje molekula vode duž nervnih vlakana (mijelinskih snopova) kako bi indirektno mapirali strukturalne veze u mozgu. Zbog nemogućnosti imati longitudinalne podatke iste grupe ljudi tokom celog životnog veka, istraživači su harmonizovali podatke iz devet različitih studija.

Rick Betzel, profesor iz oblasti neuronskih mreža sa Univerziteta Minesota, ocenio je nalaze kao intrigantne, ali je upozorio da kombinovanje više skupova podataka može uvoditi pristrasnosti i "izbrisati" važnu varijabilnost. Takođe je naglasio da su same ideje o fazama životnog razvoja mozga logične, ali da tačne granice (konkretne godine) zahtevaju dodatne, posebno longitudinalne studije.

Zašto je ovo važno

Model epoha može pomoći da se bolje razume kada i zašto se javljaju određeni mentalni i neurološki poremećaji, te da ukaže na kritične periode za prevenciju, ranu dijagnostiku i intervenciju. Ipak, autori i nezavisni stručnjaci pozivaju na oprez pri tumačenju tačnih prelaznih godina dok ne budu dostupni širi i križićno potvrđeni podaci.

"To nije linearni napredak," kaže Alexa Mousley. "Ovo je prvi korak u razumevanju kako promenljivost u načinu na koji mozak menja svoje povezanosti oscilira u zavisnosti od godina."

Ova studija predstavlja važan doprinos razumevanju doživotne dinamike moždanih mreža, ali potvrda nalaza zahteva dalje istraživanje i bolje longitudinalne podatke.