Sažetak: Studija Kembridža identifikuje četiri glavne faze razvoja mozga: dečji mozak do ~9, produžena adolescencija do ~32, odraslost do ~66 i rane/kasne faze starenja posle 66 odnosno 83 godine. Najveći neurostrukturni pomeraj dogodio se oko 32. godine, što pomera granicu kraja adolescencije dalje nego što se ranije smatralo. Nalazi naglašavaju važnost prepoznavanja perioda ranjivosti za ciljne intervencije i dalja istraživanja.
Odraslost počinje sa ~32: Kembridž otkriva četiri ključne faze razvoja mozga
Nova studija istraživača sa Univerziteta u Kembridžu otkriva da ljudski mozak prolazi kroz četiri glavne faze tokom života i da ključne promene nastupaju kasnije nego što se ranije verovalo. Najznačajniji neurostrukturni pomak zabeležen je oko 32. godine, što označava kraj produžene faze adolescencije i početak relativno stabilnog perioda odraslog doba.
Četiri faze mozga
Dečji mozak (do ~9. godine): U ovoj fazi dominira konsolidacija mreža — sinapse se „proređuju“ i formira se osnovna arhitektura nervnih veza.
Produžena adolescencija (od ~9 do ~32): Bele mase (white matter) nastavlja da raste, a organizacija komunikacionih mreža postaje sve sofisticiranija. Prema autorkama studije, upravo u ovoj fazi dolazi do najvećih promena u ožičenju mozga.
„Oko 32. godine primećujemo najusmerenije promene u povezivanju i najveći ukupni pomak u putanji razvoja,“ rekla je dr Alexa Mousley, vodeća istraživačica.
Odraslost (od ~32 do ~66): Arhitektura mozga se relativno stabilizuje i ovo je najduži period bez velikih preokreta u osnovnim kognitivnim sposobnostima i ličnosti.
Rano starenje (od ~66 do ~83) i kasno starenje (posle ~83): Od 66. godine javlja se postepenija reorganizacija mreža uz smanjenje povezanosti kako bele mase počinje da propada. Posle oko 83. godine povezanost dodatno opada, uz pojačano oslanjanje na određena rezervna područja mozga. Autori ističu da su podaci za najstariju grupu i dalje ograničeni.
Zašto je otkriće važno
Prof. Duncan Astle, koautor studije, navodi da razumevanje ovih prekretnica pomaže prepoznavanju perioda kada je mozak posebno ranjiv na poremećaje. Poznavanje tačnih faza može unaprediti pravovremene intervencije za neurodevelopmentalne, mentalne i neurološke poremećaje, kao i za prevenciju stanja koja utiču na mozak (npr. efekti hipertenzije).
Studija, objavljena u časopisu Nature Communications, naglašava da iako postoje opšti obrasci, tempo i tačna starosna mesta prekretnica mogu varirati među pojedincima. Dalja istraživanja su potrebna, naročito za razumevanje promena u kasnom starenju.
Zaključak: Mozak se ne razvija linearnom, stalnom putanjom — umesto toga, tokom života ima nekoliko velikih prekretnica. Prepoznavanje tih tačaka može pomoći u ciljanim zdravstvenim i obrazovnim strategijama.
Pomozite nam da budemo bolji.
