Ugrožen Istanbul: Geološki Naponi Ispod Mramornog Mora Rastu — Naučnici Upozoravaju

Podzemni geološki naponi južno od Istanbula nastavljaju da rastu, što pojačava rizik od snažnog zemljotresa u narednim godinama, navodi se u studiji koju je predvodio GFZ Helmholtz Centre for Geosciences iz Potsdama.

Ključni podaci i posledice

Studija, koju je vodila Patricia Martínez-Garzón i objavljena u časopisu Science, analizirala je seizmičnost od 2007. do 2025. godine. Kao polazna tačka u analizi uzet je zemljotres magnitude 6,2 koji je pogodio Mramorno more 23. aprila 2025. godine. Autori upozoravaju da bi naredni jači udar mogao nastati južno ili južno-zapadno od Istanbula i da bi mogao biti magnitude oko 6 — ili da takav potres posluži kao presedan i pokrene još veće podrhtavanje.

In 2023, Turkey's level of earthquake readiness was questioned again when more than 50,000 people were killed in a series of quakes in the centre and south of the country. Boris Roessler/dpa

Zašto je područje zabrinjavajuće

Ispod Mramornog mora nalazi se Marmara rasjed, zapadni deo zone Severnog anadolijskog rasjeda, gde Anadolijska ploča klizi zapadno pored Evroazijske ploče. U nekim segmentima ploče se slabo „zaključavaju“ i naponi se povremeno oslobađaju manjim potresima; ali ispod Princezinih ostrva, južno od Istanbula, registrovano je veoma malo potresa u poslednjih nekoliko godina. Naučnici tumače to kao znak da se veliki tektonski naponi nakupljaju — pa zbog toga Marmara rasjed treba smatrati "kritično opterećenim".

Istorija i rizik za grad

U Izmitu, istočno od Istanbula, zemljotres magnitude 7,4 1999. godine odneo je više od 17.000 života. Godine 2023. serija zemljotresa u centralnoj i južnoj Turskoj prouzrokovala je preko 50.000 žrtava, što je ponovo istaklo ranjivost građevina i potrebu za boljom pripremom. Istanbul je metropolitanska oblast sa više od 15 miliona stanovnika i velikim brojem turista — potencijalne posledice velikog udara bile bi razorne.

Researchers fear seismic activity beneath the Sea of Marmara could one day amount to devastating effects on the Istanbul metropolitan region with more than 15 million residents and millions of tourists passing through every year. Ahmed Deeb/dpa

Seizmička aktivnost u poslednjim decenijama

Autori su analizirali postojeće obrasce naknadnih potresa i dinamiku rasjeda od 2007. do 2025. Među većim događajima beleže se: magnitude 5,2 (2011), 5,1 (2012), 5,8 (26.09.2019) i 6,2 (23.04.2025). Dok su zapadni i centralni delovi Mramornog mora beležili brojne slabije potrese — znakovi povremenog oslobađanja napona — oblast ispod Princezinih ostrva ostaje relativno tiha, što ukazuje na akumulaciju napona.

Preporuke istraživača

Autori pozivaju na unapređenje podmorskog seizmičkog nadzora i obezbeđivanje podataka u realnom vremenu. Konkretno, navode da bi moglo biti potrebno postavljanje dodatnih bušotinskih seizmometarskih stanica (borehole stations) duž Marmara rasjeda kako bi se bolje pratila dinamika napona i eventualne prekursorne pojave.

"Marmara rasjed mora se smatrati kritično opterećenim — aprilski potres doneo je samo zanemarljivo olakšanje," kaže Marco Bohnhoff iz GFZ-a, koautor studije.

Međunarodna i lokalna saradnja

GFZ već deset godina koordinira GONAF opservatoriju sa bušotinskim seizmometarskim stanicama u saradnji sa turskom agencijom za vanredne situacije AFAD. Istraživači naglašavaju da bolji monitoring i razmena podataka u realnom vremenu mogu pomoći nadležnima da unaprede ranjivost infrastrukture i planove evakuacije.

Šta to znači za čitaoce

Iako nije moguće tačno predvideti vreme i veličinu sledećeg zemljotresa, studija jasno ukazuje na povećan rizik u regionu ispod Istanbula. To znači da su hitne mere za poboljšanje nadzora, unapređenje gradnje i obaveštavanje javnosti prioriteti za smanjenje potencijalnih posledica.