Novo istraživanje pokazuje da se celo Ibersko poluostrvo sporo rotira u smeru kazaljke na satu, prema kombinovanoj analizi zapisa o zemljotresima i satelitskih merenja deformacija (InSAR). Rotaciju izazivaju različiti obrasci prenosa deformacije istočno i zapadno od Gibraltarskih vrata — Alborán mikroploča upija deformaciju na istoku, dok na zapadu dolazi do direktnog sudara Evrazijske i Afrikanske ploče. Razumevanje ovih mehanizama pomaže u mapiranju rasjeda i proceni potencijalnih seizmičkih pretnji.
Naučnici: Celo Ibersko Poluostrvo Se Sporo Rotira — Šta To Znači Za Seizmički Rizik?
An Entire Peninsula Is Literally SpinningtitoOnz
Područje južno od Iberskog poluostrva, koje upravlja Alborán domen (mali geološki blok), jedna je od najsloženijih zona seizmičke aktivnosti u zapadnom Sredozemlju. Nova studija ukazuje da se celo Ibersko poluostrvo veoma sporo i postepeno rotira u smeru kazaljke na satu — proces koji traje milionima godina, ali ima praktične implikacije za razumevanje seizmičkog rizika.
Kako su došli do ovog zaključka?
Studiju je predvodio Asier Madarieta‑Txurruka sa Univerziteta Baskije, u saradnji sa istraživačima sa Univerziteta u Palermu i Univerziteta u Granadi. Tim je kombinovao:
- podatke o zemljotresima iz poslednjih decenija (kataloge potresa),
- i satelitska geodetska merenja koja detektuju sitne promene površinske deformacije (InSAR).
Šta tačno pokreće rotaciju?
Autori objašnjavaju da različiti obrasci prenosa deformacije istočno i zapadno od Gibraltarskih vrata dovode do ove rotacije:
A geodynamic interpretation of the Iberian Peninsula.A. Madarieta-Txurruka et al. 2026
"Na istočnoj strani Gibraltarskih vrata kora Gibraltarskog luka upija deformaciju izazvanu sudarom Evrazije i Afrike, sprečavajući prenos napona prema Iberiji. Sa druge strane, zapadno od vrata dolazi do direktnog sudara između Iberske (Evrazijske) i Afrike ploče, što može pritiskati Iberiju sa jugozapada i izazivati njenu rotaciju u smeru kazaljke na satu."
— Asier Madarieta‑Txurruka
Drugim rečima, Alborán mikroploča i geometrija Gibraltarskog luka deluju kao tampon koji menja način prenosa napona, pa umesto da se naponi ravnomerno prenesu preko Iberije, oni se akumuliraju i preusmeravaju na način koji postepeno okreće celu masu poluostrva.
Zašto je to važno danas?
Iako je rotacija izuzetno spora i neprimetna u razmerama ljudskog života, novo razumevanje polja napona i deformacije ima direktnu primenu u seizmičkoj proceni rizika. Bolje mapiranje geometrije rasjeda i nabora omogućava širim naučnim timovima i državnim službama da procene gde bi mogli da se jave snažniji potresi i koje bi oblasti mogle biti najugroženije.
Rezultati su objavljeni u časopisu Gondwana Research. Dalja istraživanja očekuju finije seizmološke i geofizičke karte, geološka bušenja i nove InSAR analize kako bi se potvrdile i precizirale zone najveće napetosti.
Zaključak: Ovo otkriće ne menja neposredno svakodnevni život ljudi na Iberijskom poluostrvu, ali je važan korak u razumevanju regionalne geodinamike i boljeg procenjivanja seizmičkog rizika u zapadnom Sredozemlju.
Pomozite nam da budemo bolji.
