2025. donela je ključna otkrića o razvoju i funkcionisanju ljudskog mozga: identifikovano je pet razvojnih era sa prekretnicama u 9., 32., 66. i 83. godini; dokazi podržavaju neurogenezu u odraslih do 78 godina; hipokampus beba može čuvati uspomene već sa oko jedne godine; a rani rezultati pokazuju da AMT-130 usporava Huntingtonovu bolest. Dodatno, detektovani su biofotoni iz mozga i eksperimentalno je stvorena nova vizuelna nijansa „olo“.
10 Zapanjujućih Otkrića O Mozgu Iz 2025. Koja Menjaju Naše Razumevanje Uma
A representative MRI tractography image of the first era of the human brain. This image is representative of the general pattern seen across the brains in the study during the second era of neural wiring, the adolescent phase.Dr Alexa Mousley, University of Cambridge[Sign up for Today in Science, a free daily newsletter]
Čovekov mozak, sa oko 86 milijardi neurona povezanih približno sa ~100 biliona sinapsi, i dalje je izvor zapanjujućih otkrića. Godina 2025. donela je više nalaza koji menjaju dugoročna gledišta o razvoju, bolesti i funkcionisanju mozga. Ispod su sažete i jasno objašnjene najvažnije nove spoznaje koje vredi znati.
Najvažnija otkrića
1. Pet razvojnih era mozga
Analize magnetske rezonance i traktografije na hiljadama učesnika ukazuju da ljudski mozak prolazi kroz pet jasno razlikovanih "era" organizacije, sa prekretnicama oko 9., 32., 66. i 83. godine života. U okviru svake faze, obrasci povezivanja i funkcionalne promene su uglavnom slični među ljudima, što sugeriše predvidive periode moždane reorganizacije kroz život.
2. Hipokampus beba može da skladišti uspomene već sa ~1 godine
Studije strukture i funkcije hipokampusa kod beba pokazuju da ova regija može formirati i skladištiti uspomene kada beba navrši oko godinu dana. To objašnjava zašto ne pamtimo najranije detinjstvo – sećanja su verovatno obrađena i sačuvana, ali kasniji razvoj i reorganizacija mozga onemogućavaju njihov pristup u odraslom dobu.
3. Visoki nivoi tau proteina u novorođenčadi
Otkriveno je da zdravi mozgovi novorođenčadi imaju relativno visoke koncentracije tau proteina, koje se kod odraslih povezuju sa Alchajmerovom bolešću kada se patološki promene. Nivoi tau proteina opadaju tokom razvoja, što otvara pitanje da li se patološki procesi kod starijih ljudi mogu razumeti i potencijalno prevenirati koristeći mehanizme prisutne u ranom razvoju.
Neural precursor cells (green) have been difficult to identify in human brains.Carol N. Ibe and Eugene O. Major/National Institutes of Health/Science Source
4. Dokazi za neurogenezu u odraslih
Koristeći napredne metode označavanja i analize tkiva, istraživači su identifikovali novonastale neurone i njihove precursor ćelije u mozgu odraslih osoba — uključujući uzorke do 78 godina starosti. Ovi rezultati dodatno podržavaju ideju da ljudski mozak zadržava sposobnost stvaranja novih neurona tokom života, što ima implikacije za regenerativnu medicinu i rehabilitaciju.
5. "Signal stvarnosti" u fusiformnom girusu
Funkcionalni snimci i intracerebralna merenja ukazuju da fusiformni girus generiše signal koji pomaže razlikovanju onoga što je percipovano iz stvarnog sveta od onog što je imaginarno. Taj signal zatim procenjuje druga mreža u mozgu — deficit u ovom mehanizmu mogao bi doprineti halucinacijama.
6. AMT-130 usporava napredovanje Huntingttonove bolesti
Rani rezultati kliničkog ispitivanja pokazuju da eksperimentalni lek AMT-130 usporava progresiju Huntingttonove bolesti. Terapija se primenjuje direktnom infuzijom u duboke moždane strukture tokom operacije od oko 8–10 sati; ako regulatori daju odobrenje, to bi bio prvi tretman koji ciljano menja osnovni patološki proces, a ne samo simptome.
7. Napredna kognitivna ponašanja kod naših primata
Istraživanja ponašanja kod šimpanzi i bonoba pokazuju sposobnosti koje su dugo smatrane tipično ljudskim: šimpanze mogu ažurirati uverenja kada ih dokazi opovrgnu, a bonobi pokazuju elemenat teorije uma — prepoznaju kada čovek ne poseduje određenu informaciju.
Teal is as close as you can get to seeing the new color without having your eyes lasered.Getty Images
8. Eksperimentalna nova boja "olo"
U kontrolisanim eksperimentima, istraživači su kratkotrajnim laserskim stimulacijama retine izazvali percepciju izuzetno zasićene nijanse plavo-zelene izvan uobičajenog spektra, nazvane "olo". Učesnici su opisali nijansu kao kvalitetno drugačiju, a efekat nije bio trajan.
9. Detekcija biofotona iz ljudskog mozga
Po prvi put naučnici su detektovali slabu svetlost (biofotone) koju emituje ljudski mozak izvan lobanje dok ljudi izvode različite mentalne zadatke. Emisija se menjala u skladu sa zadacima, ali je još nejasno da li ti fotoni imaju funkcionalnu ulogu u prenošenju informacija ili su samo nusproizvod metabolizma.
10. Sučeljavanje teorija svesti
Dvema vodećim teorijama svesti ove godine izvedeno je direktno poređenje kroz eksperimente i analize. Rezultati su bili mešoviti: delimično podupiru neke aspekte obe teorije, ali i pokazuju njihovih ograničenja, podsećajući da je objašnjenje svesti i dalje centralna enigma neuro nauke.
Zaključak: Otkriveni nalazi iz 2025. otvaraju nove kliničke i teoretske puteve — od potencijalnih tretmana neurodegenerativnih bolesti do dubljeg razumevanja razvoja, percepcije i svesti. Mnoge od ovih studija zahtevaju dalje potvrđivanje, ali već sada preuređuju istraživačku agendu u neuro nauci.
Pomozite nam da budemo bolji.
