Palestinski hrišćani vratili su se da proslave Božić u Crkvi Rođenja u Betlehemu po prvi put od početka rata u Gazi 2023. Broj hrišćana u okupiranim teritorijama pao je ispod 50.000, dok su ograničenja kretanja, ekonomski pritisci i nasilje podstakli iseljavanje. RFDC je dokumentovao najmanje 201 incident nasilja protiv hrišćana između januara 2024. i septembra 2025., pri čemu je većina zabeležena u Starom Gradu Jerusalima. Crkve i domovi u Gazi pretrpeli su velika oštećenja, uključujući napade na Crkvu Svetog Porfirija i Crkvu Svete Familije.
Božić pod okupacijom: Kako sukob utiče na palestinske hrišćanske zajednice
INTERACTIVE - Christmas Could Mary and Joseph travel from Nazareth to Bethlehem today-1766598851
Palestinski hrišćani ponovo su se okupili u Crkvi Rođenja u Betlehemu kako bi proslavili Božić — prvi put od početka rata u Gazi 2023. godine. Gradonačelnik Betlehema kaže da je opština odlučila da povrati svečarski duh posle dugog perioda tame i tišine.
„Naša radost ne znači da ljudi ne pate, da nisu izgubili najmilije ili da nisu očajni, već da se možemo jedino moliti da stvari budu bolje“, rekla je Safaa Thalgieh Al Jazeeri, u izjavi za reporterku Nida Ibrahim.
A nun surveys heavy damage caused to the Church of the Multiplication at Tabgha, on the Sea of Galilee, in northern Israel, which was set on fire by Yinon Reuveni, on June 18, 2015 [Ariel Schalit/AP Photo]
Istorija i značaj
Palestinski hrišćani spadaju među najstarije hrišćanske zajednice na svetu. Prema hrišćanskom predanju, Marija i Josif su iz Nazareta stigli u Betlehem, gde je rođen Isus i položen u jasle — na mestu gde je sagrađena Crkva Rođenja čija pećina ima veliko versko značenje i svake godine privlači vernike iz celog sveta.
Pristup i ograničenja
Danas je put do Betlehema otežan: putnici se suočavaju sa nizom izraelskih punktova, nelegalnim naseljima i separation wall-om što znatno otežava kretanje kroz područje.
INTERACTIVE - Occupied West Bank population-1743158487
Pad stanovništva i demografija
Nekada živahna, palestinska hrišćanska zajednica u okupiranim teritorijama znatno je smanjena. Prema popisu iz 2017. godine, broj hrišćana u Zapadnoj obali, Istočnom Jerusalimu i Gazi pao je na manje od 50.000 (oko 1% ukupne populacije), dok su početkom 20. veka činili približno 12% stanovništva.
Većina preostalih hrišćana živi u nekoliko urbanih centara:
INTERACTIVE - Attacks on Christians in Jerusalem-1766601642
- Guvernerat Betlehem: 22.000–25.000 (Betlehem, Beit Jala, Beit Sahour)
- Ramala i El-Bireh: oko 10.000 (uključujući Taybeh, Birzeit, Jifna)
- Istočni Jerusalem: 8.000–10.000 (pretežno Hrišćanski Kvar Starog Grada)
Nasilje i napadi
Palestinski hrišćani, kao i ostatak palestinskog stanovništva, žive pod izraelskom vojnom kontrolom i izloženi su nasilju naseljenika i diskriminatornim pravnim uslovima. Crkve i verske lokacije bile su meta napada i vandalizma, kako od pojedinaca tako i tokom vojnih operacija.
Podaci i dokumentovani incidenti: Religious Freedom Data Center (RFDC) je prijavio najmanje 201 incident nasilja nad hrišćanima između januara 2024. i septembra 2025., navodeći da su mnogi napadi počinjeni od strane ekstremnijih ortodoksnih grupa i usmereni protiv međunarodnog sveštenstva ili osoba koje nose hrišćanske simbole. Većina (137) zabeleženih incidenata dogodila se u Starom Gradu Jerusalima.
Father Aghan Gogchyan, chancellor of the Armenian Patriarchate of Jerusalem, stands outside St James Cathedral in the Armenian Quarter of occupied East Jerusalem [File: Francisco Seco/AP Photo]
Primeri napada 2025.
- U novembru 2025. izraelski naseljenici, kako izveštavaju lokalni izvori, uz podršku vojske porušili su istorijsko brdo Ush al-Ghurab kod Beit Sahoura kako bi uspostavili nelegalno naseljeno izletište.
- U julu 2025. St George Church u Taybeh bio je meta paljevine.
- U junu 2025. snimljen je napad grupe Izraelaca na Jermenski samostan i druge hrišćanske lokalitete tokom upada u Jermenski kvar Starog Grada u Istočnom Jerusalimu.
Crkve i vernici u Gazi
U Gazi su mnogi verski objekti, uključujući crkve, pretrpeli oštećenja tokom sukoba. Organizacija Open Doors je početkom 2025. procenila da je oko 75% domova u vlasništvu hrišćana u Gazi oštećeno ili uništeno od početka sukoba 2023.
Razorni napadi uključuju i:
- 19. oktobar 2023. — Crkva Svetog Porfirija: Napad na najstariju aktivnu grčko‑pravoslavnu crkvu u Gazi u kojem je, prema izveštajima, poginulo najmanje 18 raseljenih osoba koje su tražile utočište u crkvi.
- 4. novembar 2023. — Crkva Svete Familije: Vazdušni udar delimično je uništio školu u sklopu parohijskog kompleksa. U julu 2025. tenkovska granata pogodila je kompleks, usmrtivši najmanje tri osobe i ranivši druge.
„Tražili smo utočište ovde, misleći da je bezbedno utočište — naše poslednje bezbedno mesto, u crkvi. Kuća Božja“, rekao je otac koji je izgubio decu u napadu na crkvu Svetog Porfirija.
Zaključak
Okupacija, ograničenja kretanja, ekonomski pritisci i talas nasilja doprineli su dramatičnom smanjenju palestinskih hrišćanskih zajednica i razorili su brojne crkvene i stambene objekte, posebno u Gazi. Iako su neki simbolični trenuci, poput božićnog okupljanja u Betlehemu, važni za moral zajednice, dugoročna budućnost zavisi od sigurnosti, slobode kretanja i uslova za normalan život.
Izvori: Al Jazeera, Religious Freedom Data Center (RFDC), Open Doors, lokalni izveštaji i svedočanstva.
Pomozite nam da budemo bolji.
