Kompanije planiraju da zasene Sunce: kako solarni geoinženjering izlazi iz senke

Timovi naučnika i startapi razvijaju kontoverzne tehnologije koje bi raspršile reflektujuće čestice u stratosferu kako bi se odbila deo Sunčeve svetlosti i privremeno rashladila planeta. Predlozi variraju od dobro proučenih sumpornih aerosolа do novih, patentiranih materijala koje kompanije opisuju kao "bezsulfatne" i manje štetne za životnu sredinu. Dok jedni pozdravljaju mogućnost brzog smanjenja porasta temperature, drugi upozoravaju na rizike, regulatorne praznine i etička pitanja.

Šta je solarni geoinženjering?

Solarni geoinženjering (takođe nazivan i modifikacija sunčevog zračenja) obuhvata tehnike kojima se smanjuje količina Sunčeve energije koja dopire do površine Zemlje. Jedna od najčešće razmatranih metoda je raspršivanje sitnih reflektujućih čestica u stratosferi—slično prirodnim efektima velikih vulkanskih erupcija, kao što je Pinatubo 1991. godine, koja je privremeno snizila globalnu temperaturu za oko 0,5 °C.

Ko radi na tome?

Među kompanijama koje su privukle pažnju su Stardust Solutions, koja je u oktobru najavila prikupljanje oko 60 miliona dolara za razvoj reflektujućih čestica koje tvrde da neće sadržati sulfate, i Make Sunsets, mali startap koji već lansira balone napunjene sumpor‑dioksidom i prodaje "kredite za hlađenje".

Stardust Solutions tvrdi da razvija patentiranu, bezsulfatnu česticu i planira kontrolisane probe na otvorenom nakon laboratorijskih testova, uz tvrdnje da bi svaka potencijalna upotreba bila pod strogom kontrolom i u saradnji s vladama. Osnivači su fizičari zabrinuti ubrzanim zagrevanjem prema ciljevima Pariskog sporazuma.

Make Sunsets je do sada lansirao više od 200 balona i prodaje "cooling credits" koristeći sumpor‑dioksid; kompanija tvrdi da je svaki gram SO2 ekvivalentan neutralisanju efekta jedne tone CO2 tokom jedne godine. Njihove aktivnosti izazvale su sumnje regulatora i kritike zbog lansiranja bez konsultacija u nekim državama.

Kritike, rizici i etika

Stručnjaci i aktivisti upozoravaju na više potencijalnih problema:

• Moguće neželjene klimatske posledice — promene padavina, jači uragani u nekim regionima ili pojačane suše u drugim.
• Rizik od "termination shock" — naglog i štetnog porasta temperatura ukoliko se geoinženjering prekine.
• Etička i politička pitanja — ko donosi odluke o primeni i kako se rešava pitanje odgovornosti ako dođe do neželjenih efekata.
• Pitanje komercijalizacije — privatne firme sa profitnim motivima mogu pritiskati na primenu tehnologije ili nuditi usluge bez dovoljno transparentnih procena rizika.

„Ne rešavaju osnovne uzroke klimatske krize, a mogu izazvati ozbiljna oštećenja i skupo su,“ upozorila je grupa međunarodnih naučnika.

Regulative i javna reakcija

Međunarodno pravo još uvek nema jedinstven okvir koji eksplicitno reguliše solarni geoinženjering. U SAD su uvedeni predlozi zabrana u najmanje 19 saveznih država, a Tennessee, Louisiana i Florida već su zabranile određene oblike modifikacije vremena. Evropski i drugi naučni saveti pozivaju na oprez i preporučuju protiv komercijalnog tržišta "kredita za hlađenje".

Istovremeno, neke vlade i javni fondovi finansiraju istraživanja: britanska Agencija za napredna istraživanja i inovacije (ARIA) obezbedila je oko 75 miliona dolara za projekte koji uključuju kontrolisane, male probe i istraživanja različitih pristupa.

Zaključak

Solarni geoinženjering izlazi iz laboratoriјa i teorije u praktičnu fazu, sa rastućim učešćem privatnih startapa i državnih programa. Dok može ponuditi privremeno ublažavanje nekih efekata globalnog zagrevanja, ne rešava izvorni problem — emisije gasova staklene bašte — i nosi značajne tehničke, etičke i političke rizike. Potreban je širok međunarodni dijalog, transparentna istraživanja i stroga regulativa pre bilo kakvog većeg pokušaja primene.

Start-ups, academics, and governments are increasingly interested in using technology to block out sunlight as a way to battle the climate crisis, though increased criticism accompanied this new momentum (Make Sunsets)

Stardust Solutions, a secretive start-up founded by Israeli scientists Yanai Yedvab (right) and Amyad Spector (left), proposes to use a novel (and still undisclosed) particle to help cool the Earth (Roby Yahav, Stardust)

Blocking some of the sun’s radiation from hitting the Earth will not stop the climate crisis — only reducing the amount of greenhouse gases in the atmosphere will do that in the long run — but it could reduce global temperatures and buy the world more time to implement solutions, according to backers

Make Sunsets, a California start-up, is already releasing balloons filled with sun-blocking particles into the atmosphere, though its efforts have attracted criticism from U.S. and Mexican regulators (Make Sunsets)

Geoengineering companies like Make Sunsets hope to mimic the climate-cooling effects of volcanic eruptions like Mount Pinatubo in the Philippines in June 1991, whose plume of aerosols is thought to have temporarily lowered global temperatures by half a degree Celsius (Getty Images)

There are no binding global agreements on solar geoengineering, though experts warn coordinated global planning and monitoring should be a part of any proposed solution (Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.)

Beyond using particles, some scientists have proposed deploying huge mirrors to space to reflect away some of the sun’s light before it hits the Earth (SPL)

Critics of geoengineering say that beyond just being insufficient to stop the climate crisis, the technology is untested, could have adverse climate impacts, and is being deployed in a world without the legal structures or international cooperation to guide such a novel strategy (UK MOD © Crown copyright 2024)

Private companies are the wrong institutions to carry out geoengineering, according to critics, because they are drive by a profit-motive in addition to concerns for the public wellbeing (iStock/ Getty Images)