Analize drevne DNK i izotopa iz masovne grobnice u Jerashu (današnji Jordan) pokazuju da je Justinijanova kuga pogodila veoma raznoliku i delom mobilnu populaciju između 541. i 750. godine. Tela su sahranjena brzo i haotično, slično praksama tokom Crne smrti. Genetski i izotopni podaci ukazuju na porekla iz oblasti kao što su Mozambik, Sudan i centralna/istočna Evropa, otkrivajući dugoročne migracione tokove u Levantu.
Justinijanova kuga u Jerashu: DNK i izotopi otkrivaju raznoliku populaciju iz najstarije masovne grobnice kuge
Lead image: Freedom's Falcon / Wikimedia Commons(The Cardo "Colonnaded Street" in Jerash, Jordan - as seen from the western side. Credit: Freedom's Falcon / Wikimedia Commons.)
Isti bakterijum koji je izazvao Crnu smrt u 14. veku — Yersinia pestis — ostavio je tragove i u ranom srednjem veku istočnog Mediterana. Nedavna istraživanja na arheološkom nalazištu Jerasha u današnjem Jordanu otkrivaju kako je Justinijanova kuga uticala na živote stvarnih ljudi i pokazuje da je epidemija pogodila veoma mešovitu, delom mobilnu populaciju.
Justinijanova kuga, koja je trajala otprilike između 541. i 750. godine, smatra se jednom od najranijih zabeleženih velikih epidemija u regionu. Iako istorijski izvori beleže razaranja u gradovima istočnog dela Rimskog carstva, detalji o svakodnevnom životu i o tome ko je tačno nastradao ostajali su nejasni — sve dok arheogenetičke metode nisu omogućile dublje istraživanje masovnih grobnica.
Masovna grobnica u Jerashu
Istraživači su u masovnoj grobnici u starorimskom gradu Jerashu pronašli dokaze prisustva Yersinia pestis, što vremenski korespondira s Justinijanovom kugom. Grobnica sadrži stotine tela koja su, prema nalazima, položena brzo i haotično — u rasponu od nekoliko dana ili nedelja — što podseća na počinske jame iz perioda Crne smrti u Evropi.
Ko su bili sahranjeni?
Tim na čelu s dr Rays Jiang sa Univerziteta Južna Florida analizirao je skeletne ostatke koristeći kombinaciju genetičkih analiza i izotopnih ispitivanja. Kiseonični izotopi u gleđi zuba ukazali su da su sahranjeni ljudi koristili vodu iz različitih geografskih oblasti, odnosno da su poreklom dolazili iz udaljenijih krajeva.
ANCIENT PLAGUE:The hippodrome at Jerash that contained the mass grave built during the Plague of Justinian.Photo by Karen Hendrix.
Analiza drevne DNK iz zuba otkrila je raznovrsna porekla: kod jednog pojedinca identifikovan je genetski signal koji se povezuje s populacijama iz oblasti današnjeg Mozambika ili Sudana, dok je drugi imao linije češće povezane s centralnom i istočnom Evropom. Takve kombinacije gena bile su prisutne i među drugim populacijama Levanta u to vreme, što ukazuje na složene migracione i kontaktne tokove.
„Hteli smo da pređemo sa identifikacije patogena na proučavanje ljudi koje je pogodio: ko su bili, kako su živeli i kako je izgledala smrt u epidemiji unutar stvarnog grada,“ rekla je dr Rays Jiang, genetičarka i istraživačica javnog zdravlja sa Univerziteta Južna Florida.
Širi istorijski kontekst
Jerash je nekada ležao na važnom trgovačkom raskršću i bio je poznat po impozantnoj arhitekturi — hramovima, pozorištima i hipodromu. Njegova povezanost sa drugim urbanim centrima učinila je grad ranjivim na širenje bolesti, iako se Jerash ne spominje direktno u sačuvanim tekstovima o kugi. Arheološki podaci pokazuju pad ekonomije i broja stanovnika u regionu krajem 6. i početkom 7. veka, što odgovara periodu ponovnih talasa bolesti.
Masovna grobnica u Jerashu pruža redak uvid u to kako su pandemije uticale na stvarne zajednice: ne samo kao događaj opisan u izvorima, već kao niz promena u životima, migracijama i društvenim strukturama koje su se taložile generacijama.
Rad je objavljen u Journal of Archaeological Science i predstavlja primer kako kombinacija arheologije, izotopne geokemije i drevne DNK može rekonstruisati ljudske priče iz doba pandemija.
Pomozite nam da budemo bolji.
