Dronovi opremljeni Petrijevim činijama koriste se za prikupljanje izdaha kitova, što omogućava testiranje na patogene bez povređivanja životinja. Studija iz decembra 2025. prvi put je potvrdila prisustvo cetacean morbillivirusa u Arktiku, dok su Brucella i H5N1 izostali, a herpesvirus je detektovan kod grbavih kitova. Metoda omogućava ranije otkrivanje bolesti i dugoročno praćenje zdravlja populacija, što je ključno u eri klimatskih promena.
Dronovi „Mirišu“ Izdah Kitova: Neinvazivna Metoda Otkriva Smrtonosne Viruse u Arktiku
Eye of humpback whale very close© Stepan Artemyev/Shutterstock.com
Naučnici su razvili neinvazivan način testiranja kitova na patogene: dronove opremljene Petrijevim činijama koriste za prikupljanje izdaha (blow) životinja. Ova metoda omogućava prikupljanje uzoraka bez stresa ili povređivanja jedinki, za razliku od ranijih biopsija ili oslanjanja na uginule životinje izvučene na obalu.
Kako funkcioniše metoda
Istraživački tim opremio je dronove sterilnim Petrijevim činijama i pratio izdisaje kitova putem video-podatka uživo. Operateri su manevrisali dronovima iznad životinje u momentu izbacivanja izdaha kroz nozdrvu (blowhole), kako bi sakupili sitne kapljice iz prskanja koje sadrže sluz, ćelije i potencijalne patogene.
By using drones, scientists can test whales for deadly pathogens without causing stress to the animals.©Aqqa Rosing-Asvid – Visit Greenland, CC BY 2.0 –Original/License(Aqqa Rosing-Asvid - Visit Greenland, CC BY 2.0 )
Koje su vrste i šta je otkriveno
Uzorci su prikupljeni kod grbavih kitova (Megaptera novaeangliae), ulješura (Physeter macrocephalus), pliskavaca/finvala (Balaenoptera physalus) i dugoperajih pilot kitova (Globicephala melas) u oblastima severne Norveške, Islanda i Zelenortskih Ostrva.
Glavni nalazi studije (decembar 2025):
Humpback whales migrate north to cooler waters during the summer.©Paul S. Wolf/Shutterstock.com(Paul S. Wolf/Shutterstock.com)
- Po prvi put je u Arktiku potvrđeno prisustvo cetacean morbillivirusa, visoko zaraznog i često smrtonosnog virusa koji pogađa imuni, respiratorni i nervni sistem kitova i drugih morskih sisara.
- Herpesvirus je detektovan kod grbavih kitova uz obale Norveške, Islanda i Zelenortskih Ostrva.
- Brucella i ptičiji influensa H5N1 nisu pronađeni u analiziranim uzorcima.
Zašto je to važno
Otkrivanje morbillivirusa u arktičkim vodama alarmantno je jer ovaj virus može izazvati masovna uginuća. Rane i neinvazivne metode praćenja, kao što je dron-blow uzorkovanje, omogućavaju brzo otkrivanje patogena i dugoročno praćenje zdravlja populacija, što je posebno važno u uslovima promenjenih migracionih ruta uzrokovanih klimatskim promenama.
„Uzorkovanje izdaha dronom menja pravila igre,“ rekao je koautor Terry Dawson. „Omogućava nam da pratimo patogene kod živih kitova bez stresa ili povrede, pružajući ključne uvide u bolesti u brzo menjajućim arktičkim ekosistemima.“
Vođa istraživanja Helena Costa opisala je logističke izazove: „U tom trenutku to izgleda kao da svi vrište ‘Sleti niže’ ili ‘Idi desno’ dok kit izlazi — na brodu je haos. Ali kada pogledaš rezultate i vidiš koliko metoda dobro funkcioniše, to je veoma zadovoljavajuće.“
Mere i buduće primene
Iako trenutno ne postoji način lečenja većine bolesti kod divljih kitova, rana detekcija može pomoći u donošenju menadžerskih odluka: privremeno preusmeravanje brodskih ruta, ograničavanje bliskih susreta i informisanje zdravstvenih službi radi zaštite ljudi i drugih životinja. Dugoročni monitoring pomoći će da se razume kako kombinacija novih stresora — kao što su klimatske promene i širenje staništa — utiče na zdravlje kitova.
Autori studije naglašavaju potrebu za kontinuiranim i široko rasprostranjenim praćenjem kako bi se pravovremeno prepoznali i zaustavili potencijalni izbijanja bolesti u morskim sisarima.
Pomozite nam da budemo bolji.
