Visoka cena roditeljstva: Studija otkriva prosečni “10% porez na dugovečnost” kod sisara

Novo istraživanje pokazuje da reprodukcija nosi merljiv trošak za dugovečnost sisara: jedinke kojima su reproduktivne mogućnosti znatno smanjene ili u potpunosti uklonjene žive u proseku oko 10% duže nego one koje se razmnožavaju. Analizu je sprovela međunarodna ekipa pod vođstvom Max Planck Instituta za evolucijsku antropologiju u Lajpcigu, a rezultati su objavljeni u časopisu Nature.

Hamadryas baboons experienced the highest increase in life expectancy when given hormonal contraception or when castrated.©Jason Wells/Shutterstock.com(Jason Wells/Shutterstock.com)

Ključni nalazi

Autori su pregledali zapise iz skoro 120 zooloških vrtova i akvarijuma i otkrili da su smanjenje ili ukidanje reproduktivnih mogućnosti povezani sa značajnim produženjem životnog veka kod mnogih vrsta. U proseku je dobijeno ~10% povećanje dugovečnosti, ali su učinci varirali po vrstama.

When mammals have offspring, they have a lifespan that is 10% shorter than those that do not reproduce.©WildMedia/Shutterstock.com(WildMedia/Shutterstock.com)

Najizraženiji primer su hamadrijas babuini: ženke kojima je data hormonska kontracepcija živele su 29% duže, dok su kastrirani mužjaci imali 19% duži životni vek u odnosu na mužjake sa očuvanom reproduktivnom mogućnošću.

Females that have offspring expend a great deal of energy not only during pregnancy, but also after, decreasing their lifespan.©shaftinaction/Shutterstock.com(shaftinaction/Shutterstock.com)

Zašto reprodukcija skraćuje život?

Studija ističe dva glavna mehanizma:

The implications of limiting reproduction for wild animals have yet to be studied.©Krasnova Ekaterina/Shutterstock.com(Krasnova Ekaterina/Shutterstock.com)

• Energetski troškovi kod ženki — trudnoća, porođaj, dojenje i nega potomaka troše znatnu količinu resursa koji bi inače bili upotrebljeni za održavanje organizma i imuni odgovor, što povećava rizik od infekcija i drugih zdravstvenih problema.
• Ponašanje i hormoni kod mužjaka — viši nivoi testosterona povezani su sa većom agresijom i rizičnim ponašanjem, što vodi do većeg rizika od povreda i smrti; stoga su mužjaci imali korist od potpune reproduktivne supresije (kastracija), dok vasektomija nije produžila životni vek.

Razlike među polovima i metodama

Ženke su imale koristi od različitih metoda suzbijanja reprodukcije (hormonska kontracepcija, uklanjanje jajnika i slično), dok su mužjaci pokazali dugovečnije efekte uglavnom nakon kastracije. Ipak, autori napominju da duži život ne znači nužno i „bezbolno starenje“ — starije jedinke mogu razviti hronične bolesti ili probleme sa kostima, slično ljudskoj populaciji.

Ograničenja i implikacije

Svi podaci u studiji potiču iz jedinki u zatočeništvu, u kontrolisanim uslovima, što postavlja pitanje koliko se rezultati mogu direktno primeniti na životinje u divljini. U prirodi strategije razmnožavanja i razvoj potomstva zavise od sredinskih uslova — u surovijim staništima sisari često rađaju manji broj većih mladunaca, što dodatno komplikuje upoređivanje između vrsta.

Iz praktične perspektive, davanje kontracepcije u populacijama koje su prenapučene moglo bi ne samo da kontroliše broj jedinki već i da poboljša zdravlje i dugovečnost. Nasuprot tome, za ugrožene vrste čiji opstanak zavisi od povećanja reprodukcije takve intervencije nisu poželjne.

„Naši nalazi pokazuju da su troškovi reprodukcije značajni i merljivi kod širokog spektra sisara. Razumevanje ovih kompromisa produbljuje spoznaje o tome kako se razvija starenje i kako mužjaci i ženke balansiraju opstanak i razmnožavanje različito,“

Autori pozivaju na dalja istraživanja, naročito na terenu, kako bi se bolje razumeli mehanizmi i posledice u različitim ekološkim kontekstima.

Izvori i dodatna štiva: rad objavljen u Nature; pregled iz 2017. u časopisu Frontiers o vezi između broja i veličine potomstva i uslova sredine.