Studija iz decembra 2025. sugeriše da su zajednice na prostoru današnje Bugarske pre ~2.500 godina povremeno konzumirale pseće meso kao delikates ili u okviru ritualnih gozbi, a ne iz nužde. Najviše ostataka pronađeno je na trgovačkom lokalitetu Emporion Pistiros (od ~80.000 kostiju, ~2% su psi; ~20% tih ostataka ima tragove obrada). Dokazi uključuju sečne markacije metalnim nožem, izgorele zube i obrasce sečenja slične onima kod stoke. Autori zaključuju da je praksa bila regionalno rasprostranjena, ali ne i glavni izvor proteina.
Pseće Meso U Gvozdenom Dobu: Delikates Ili Ritual? Nalazi Sa Emporion Pistirosa
Dog skull found during an archaeological excavation. (photo credit: Stoyan G. Ivanov via Shutterstock)
Arheološka analiza ostataka pasa iz deset lokaliteta u današnjoj Bugarskoj sugeriše da je pseće meso pre oko 2.500 godina povremeno korišćeno kao delikates ili u ritualne svrhe, a ne isključivo iz nužde. Zaključci potiču iz studije objavljene u decembru 2025. koju je potpisala zooarheologinja Stella Nikolova iz Nacionalnog arheološkog instituta pri Muzeju Bugarske akademije nauka.
Glavni nalazi
Nikolova je analizirala prethodno objavljene podatke o kanidima sa deset lokaliteta iz kasnog Gvozdenog doba u Bugarskoj. Najveća koncentracija psećih ostataka zabeležena je na trgovačkom centru Emporion Pistiros, gde je među ~80.000 iskapanih životinjskih kostiju oko 2% bilo pseće porijekla. Od tih psećih kostiju, gotovo 20% nosi tragove sečnih ili koljućih markacija koje su, prema autorima studije, verovatno nastale metalnim nožem.
Arheološki dokazi za obradu i kuvanje
Među ostacima su zabeležene i dve donje vilice sa izgorelim zubima — tumačeno kao posledica singanja dlake tokom pripreme kože. Neki fragmenti pokazuju znake daljeg porcijisanja, dok karakter presečenih površina ukazuje da su rezovi na mestima sa gustim mišićnim tkivom (gornja četvrt zadnjih nogu) i na rebrima, što je ustaljena obrazac u obradi mesa kod stoke.
„Pseće meso nije bila nužnost usled siromaštva, jer su nalazišta bogata stokom koja je bila glavni izvor proteina,“ rekao je Nikolova u razgovoru za Live Science.
Šta ovo znači?
Autori studije napominju da, iako postoje jasni znaci obrade pasa, količina psećih ostataka u ukupnom sastavu fauna je mala u poređenju sa stokom, pa nusluzak ne upućuje na to da su Tračani ili drugi stanovnici regiona zavisili od psećeg mesa kao glavnog izvora proteina. Umesto toga, Nikolova predlaže da je konzumacija mogla biti povezana sa svečanim gozbenjima, ritualima ili smatrana delikatesom.
Map of Greece, Thrace and Southern Italy as it was in the time of Phillip II of Macedon (4th century BC), drawn by Keith Johnston, and published in The Unrivalled Classical Atlas by W. and A.K. Johnston in 1877. (credit: Culture Club/Bridgeman via Getty Images)
Studija takođe ukazuje da praksa nije bila jedinstvena za teritoriju antičke Tračije: arheološki dokazi o konzumiranju pasa postoje i na lokalitetima u Grčkoj i Rumuniji, što sugeriše šire, severoistočno-mediterransko kulturno razmicanje u 1. milenijumu p.n.e.
Metodologija i ograničenja
Istraživanje se zasniva na preispitivanju ranije objavljenih zooarheoloških podataka, morfološkoj identifikaciji kostiju i analizama sečnih markacija. Autori upozoravaju da su procesi kuvanja poput vrenja manje verovatno ostavljali prepoznatljive tragove na kostima, pa je broj konzumacija mogao biti veći od onoga što direktni osteološki dokazi pokazuju.
Zaključak: Nalazi iz Emporion Pistirosa i drugih lokaliteta ukazuju na to da je pseće meso u kasnom Gvozdenom dobu u ovom delu Balkana imalo specifičnu društvenu ulogu — verovatno povezana sa ritualima ili statusnim obrocima — a ne da je predstavljalo redovan izvor hrane.
Reference: Stella Nikolova, "Dog Meat in Late Iron Age Bulgaria: Necessity, Delicacy, or Part of a Wider Intercultural Tradition?", International Journal of Osteoarchaeology (decembar 2025); izveštaji i citati iz Live Science.
Pomozite nam da budemo bolji.
