Olupine brodova (procena: oko 3 miliona) često postaju bogata staništa — od mikrobnih biofilmova do korala, riba i ajkula — i mogu povećati lokalnu bioraznolikost ili služiti kao migracioni koridori. Međutim, one mogu i oštetiti prirodna staništa, oslobađati zagađivače i pomagati širenju invazivnih vrsta, pri čemu efekti mogu trajati decenijama. Multidisciplinarna saradnja i napredna tehnologija ključni su za njihovo pronalaženje i očuvanje.
Olupine Kao Podvodne Oaze: Kako Brodovi Postaju Živa Staništa (I Koje Rizike Donose)
A school of grunts on a sunken World War II German submarine in the Atlantic Ocean off North Carolina.Karen Doody/Stocktrek Images via Getty Images
Ljudi plove okeanima hiljadama godina, ali mnogi brodovi nisu stigli do luke. Naučnici procenjuju da postoji oko tri miliona olupina širom sveta — od plićaka i obalnih voda do velikih dubina — i mnoge od njih danas su više od istorijskog ostatka: postaju živa, dinamična staništa.
Kako olupine postaju staništa
Kada plovilo potone, na morskom dnu se dodaje stran, veštački element — metalna ili drvena struktura koja odmah menja lokalni pejzaž. Na površini olupine prvo naseljavaju mikrobi i stvaraju biofilm: tanak sloj ćelija koji priprema podlogu za larve spužvi, korala i drugih organizama.
Brzo nakon potonuća pojavljuju se i veće životinje. Male ribe traže zaklon u pukotinama i šupljinama, jata sitnih riba viju se oko konstrukcije, a grabljivci poput ajkula kruže u potrazi za plenom ili mestom za odmor. Primer iz Severne Karoline — tanker E.M. Clark, potopljen 1942. — prikazuje kako intaktna metalna olupina može da izgleda kao podvodni "neboder" koji stvara ostrvo-oazu u pesku.
Diverse sea creatures living on the 19th-century, wooden-hulled Ewing Bank wreck, which lies 2,000 feet (610 meters) deep in the Gulf of Mexico.NOAA
Biodiverzitet i ekološke funkcije
Olupine često postaju žarišta biodiverziteta: korali i spužve oblažu površine, šarolika zajednica makroalgi i beskralježnjaka naseljava strukturu, a ribe i velike vrste koriste je za ishranu i sklonište. Studije iz Meksičkog zaliva pokazuju da se halo povećane mikrobne raznovrsnosti može širiti na udaljenost od oko 200–300 metara (650–1.000 stopa) od olupine.
U područjima sa mnogo olupina, kao što je istočna obala Severne Karoline — poznata kao "Graveyard of the Atlantic" — strukture služe kao međustaništa (stepping stones) i koridori za migraciju. Reef ribe i vrste poput pješčanih ajkula prate niz olupina tokom pomeranja prema sjeveru ili jugu usled promena temperatura mora.
Na velikim dubinama, život na olupinama može biti i neobičan izvor energije: na organskim ostacima (drvo, papir, tkanine) javljaju se kolonije cevastih crva koji nose simbiontske bakterije sposobne da pretvaraju hemijske supstance u energiju — primer su zabeležene zajednice na jahti Anona u Meksičkom zalivu.
Groupers and a conger eel, bottom center, on the wreck of the German submarine U-576 off the coast of North Carolina.NOAA
Rizici i izazovi
Uprkos ekološkoj vrednosti, olupine mogu i štetiti. Same po sebi mogu oštetiti postojeća prirodna staništa — poznat slučaj na Line Islands pokazao je da je metalna olupina dovela do povećanja železa u grebenu, što je smanjilo pokrivenost korala i omogućilo bujanje algi.
Osim toga, brodovi mogu nositi gorivo i opasne terete; kako se olupina razgrađuje, postoji rizik ispuštanja zagađivača. Istraživanja pokazuju da tragovi zagađenja mogu biti vidljivi u mikrobnim zajednicama i desetine godina nakon potonuća (prijavljeni efekti i do ~80 godina).
Olupine takođe mogu poslužiti kao "hub" za invazivne vrste. Primeri uključuju širenje invazivnog čašastog (cup) korala na olupinama iz Drugog svetskog rata kod Brazila, kao i nagli proboj corallimorph anemona na jedna olupinu kod atola Palmyra, što ugrožava okolne koralne grebene.
Šta dalje? I kako čuvati ove resurse
Olupine predstavljaju milione prirodnih "laboratorija" za naučnike koji istražuju morske zajednice, procese kolonizacije i efekte zagađenja. Glavni izazov je da su mnoge olupine neotkrivene ili udaljene. Tehnološki napredak — daljinska detekcija, sonar, autonomni podvodni roboti — omogućava pronalaženje i proučavanje onih najteže dostupnih lokacija.
Za maksimalno razumevanje i zaštitu potrebno je partnerstvo biologa, arheologa, inženjera i donosioca odluka. U praksi to znači praćenje stanja olupina, procenu rizika od zagađenja, kontrolu invazivnih vrsta i donošenje odluka koje balansiraju istorijsku vrednost i ekološku ulogu svake konkretne olupine.
Napomena: Ovaj tekst je adaptacija i sažetak članka iz The Conversation, koji je napisao Avery Paxton iz NOAA National Centers for Coastal Ocean Science.
Pomozite nam da budemo bolji.
