Arheološka iskopavanja na Gomolavi otkrila su masovnu grobnicu s najmanje 77 žrtava iz ranog gvozdenog doba, većinom žena i dece. DNK i izotopske analize pokazuju da većina žrtava nije bila blisko srodna i da su poticali iz različitih mesta, dok povrede na kostima ukazuju na namerno ubistvo, a ne bolest. Iako je zločin bio brutalan, način sahrane s prilozima sugeriše ritualnu negu i moguće političke motive.
Masovna grobnica na Gomolavi otkriva ciljano nasilje nad ženama i decom iz ranog gvozdenog doba
(CREDIT: Sara Nylund)
Kosti su bile gusto složene unutar nekadašnje poluzemne kuće, pored bronzanog nakita, keramičkih posuda i raskomadanih ostataka životinja. Scena nije delovala haotično — ostaci su bili pažljivo raspoređeni.
Arheolozi koji istražuju lokalitet Gomolava u severnoj Srbiji tvrde da je ovo jedno od najvećih praistorijskih masovnih ubistava otkrivenih u Evropi. Nalaz, objavljen u časopisu Nature Human Behaviour, ukazuje da su žrtve u značajnoj meri bile žene i deca, što menja ranije predstave o prirodi nasilja u praistorijskim društvima.
Map showing the location of Gomolava and the early first-millennium BC archaeological ceramic typo-chronology groups in the Southwest Carpathian Basin. (CREDIT: Caroline Bruyère and Hannes Schroeder)
Šta su istraživači pronašli
U grobnici je identifikovano najmanje 77 osoba, sahranjenih pre oko 2.800 godina. Od tih 77, 40 su bila deca uzrasta od jedne do dvanaest godina, 11 adolescenata, a 24 odrasle osobe. Među određenim uzorcima, 87% odraslih bili su ženskog pola; jedini identifikovani novorođenče bio je muškog pola.
Bar 20% skeleta nosilo je jasne znake traumatskog nasilja — najčešće udarce u glavu nanete sa neposredne blizine. Povrede sugerišu da su mnogi pogođeni s leđa ili odozgo, ponekad dok su pokušavali da beže ili su bili onesposobljeni. Zabeleženi su i projektilni udarci (strele, koplja) i bar jedan odbrambeni rez.
Burial plan of the human remains and finds from Gomolava mass burial 2. (CREDIT: Sara Nylund after Tasic 1972)
Genetika, izotopi i poreklo žrtava
Genetske analize pokazale su iznenađujući rezultat: većina žrtava nije bila blisko srodna. Među analiziranim uzorcima identifikovana je samo jedna mala porodična jedinica — žena i njene dve ćerke. Izotopske analize zuba i kostiju otkrile su raznolikost u dečjoj ishrani i geografskoj pozadini; oko 35% ispitanih osoba odraslo je desetine kilometara dalje od mesta ukopa, a jedan pojedinac verovatno je poticao izvan Panonske nizije.
Ovi podaci ukazuju da su žrtve verovatno bile okupljena grupa iz šire regionalne mreže — moguće raseljeni ili zarobljenici — a ne ljudi iz jedne lokalne zajednice.
Photograph of the Gomolava mass burial (reproduced courtesy of the Museum of Vojvodina). Note that no scale was included in the original photograph. (CREDIT: Sara Nylund after Tasic 1972)
Ne bolest, već namerna likvidacija
Genetski skrining nije otkrio prisustvo zaraznih patogena koji bi objasnili masovnu smrtnost. Uzorci i obrasci povreda stoga ukazuju na namerno nasilje, a ne na epidemiju ili slučajan ratni sukob.
Ritual i sahrana
Uprkos brutalnosti ubistava, način ukopa pokazuje elemente rituala i poštovanja: tela nisu bila olakšana dragocenostima — pored njih su ostavljeni bronzani nakit i keramičke čaše. U jamu su položeni i ostaci životinja (delovi goveda i svinja), a mlado goveče pronađeno je ispod ljudskih ostataka. Na vrhu su položeni izlomljeni kameni za mlevenje žita i spaljeno seme.
a–c, Distribution and examples of cranial injuries recorded at Gomolava (a), including Sk26 in posterior-lateral view (b) and Sk33 in right-lateral view (c); both individuals had sustained extensive peri-mortem injuries. (CREDIT: Nature Human Behaviour)
Istraživači ističu da ulaganje vremena i resursa u ovakav ukop sugeriše simboličnu nameru — komemoraciju ili demonstraciju moći — pored funkcionalnog odlaganja tela.
Kontekst i mogući motivi
Nalaz je datiran u vreme preuređenja naseljavanja posle kolapsa bronzanog doba u Karpatskom basenu. Od IX veka pre n.e. beleže se nova utvrđenja i povratak ranijih naselja, dok su sukobi oko zemlje, resursa i teritorije mogli da pogoršaju tenzije između stabilnih poljoprivrednih zajednica i pokretnih pastoralnih grupa.
„Brutalna ubistva i naknadno obeležavanje događaja mogu se čitati kao potez za preuređivanje moći i potvrdu dominacije nad zemljom i resursima,“ rekla je dr Linda Fibiger (University of Edinburgh).
Istraživači upozoravaju da bi ukupni broj poginulih mogao biti veći: druga, blizu otkrivena grobnica stara nekoliko decenija mogla bi pripadati istom događaju, čime bi ukupan broj žrtava mogao preći 130.
Rezultati su objavljeni u časopisu Nature Human Behaviour. Nalaz na Gomolavi menja pogled na to kako su u određenim slučajevima u praistoriji nasilje i političke strategije mogle ciljati na najranjivije članove društva kako bi se narušile veze i moćne mreže.
Pomozite nam da budemo bolji.
