Ben Lamm i Colossal Biosciences koriste genski inženjering, CRISPR i AI kako bi ciljano obnavljali ključne vrste — od vunastih mamuta do dire vukova — s ciljem stabilizacije ekosistema i povećanja prirodnih rezervoara ugljenika. Projekti su ambiciozni i potencijalno uticajni za klimu, ali izazivaju naučne i etičke debate zbog pitanja autentičnosti de-ekstinkcije, rizika i brzine implementacije. Colossal takođe finansira konzervacione inicijative i sarađuje sa lokalnim i autohtonim zajednicama.
Ben Lamm I Colossal Biosciences: Kako Oživljavanje Vrsta Može Uticati Na Klimu
Bringing back wild beasts can hugely help curb global warming, says Colossal Biosciences CEO and cofounder Ben Lamm. (Photo by Yui Mok / PA Images via Getty Images)
Može li jedan američki preduzetnik i tim genetičara promeniti tok klimatske krize vraćanjem izumrlih i kritično ugroženih vrsta? Ben Lamm, suosnivač Colossal Biosciences, veruje da odgovor glasi — da. Njegov pristup kombinuje sintetičku biologiju, CRISPR i veštačku inteligenciju kako bi se obnovile takozvane ključne vrste i time stabilizovali ekosistemi koji prirodno skladište ugljenik.
Ben Lamm expects to welcome the first hybrid woolly mammoth calves by the time the next presidential election is in full swing. (Photo by Leonello Calvetti / Science Photo Library)
Ko je Ben Lamm i šta radi Colossal?
Ben Lamm je preduzetnik iz Teksasa koji je ranije osnovao nekoliko softverskih kompanija. Zajedno sa harvardskim genetičarem Georgeom Churchom 2021. pokreće Colossal Biosciences. Kompanija je prikupila stotine miliona dolara investicija i danas zapošljava više od 130 naučnika i inženjera, a procenjena je na više od 10 milijardi dolara.
An excavator digs around a skull of an Ice Age dire wolf nicknamed Zed which was discovered during digging around an underground Los Angeles parking garage. (Photo by Robyn Beck / AFP via Getty ImagesAFP PHOTO/ ROBYN BECK (Photo credit should read ROBYN BECK/AFP via Getty Images)
Projekti i ciljevi
Colossal radi na više projekata: vraćanje vunastog mamuta (putem hibridizacije sa azijskim slonom), pokušaji rekonstrukcije dire vuka, pripreme za povratak tihlacina (tilacina) u Tasmaniji i obnova staništa za dodo pticu na Mauricijusu. Cilj nije stvaranje atrakcije već obnavljanje uloga koje su te vrste imale u dinamici ekosistema — od kontrole vegetacije do poboljšanja skladištenja ugljenika.
Sophie Turner and Ben Lamm at an aptly named panel, Engineering The Impossible, at SXSW London 2025. (Photo by Lorne Thomson / Redferns via Getty Images)
Primeri uticaja prirodnih sistema
Studije ukazuju da povratak nekoliko ključnih vrsta može značajno povećati kapacitet prirodnih rezervata ugljenika. Na primer, obnovljene populacije gnuova u Serengetiju smanjile su rizik od velikih požara, dok su vukovi u Yellowstoneu pokrenuli kaskadne biofizičke promene koje su povratile ravnotežu ekosistema. Colossal argumentuje da slične efekte može postići ciljano vraćanje vrsta na genomskom nivou.
A fossilized woolly mammoth skeleton at the CosmoCaixa Science Museum in Barcelona, Catalonia, Spain. (Photo By David Zorrakino / Europa Press via Getty Images)
Dire vukovi i kontroverze
Colossal je izazvao veliku pažnju objavom da je kreirao životinje sa izmenama koje imitiraju osobine dire vuka, koristeći oko 20 izmena u 14 gena u genomu sivog vuka i fragmente drevne DNK iz fosilnih ostataka. Kritičari, među kojima su i neki paleoekolozi, tvrde da to nije „pravo" vraćanje vrste već genetsko modifikovanje modernog vuka i upozoravaju na preteranu promociju rezultata bez detaljno objavljenih naučnih radova.
Mammoth country: North Slope Borough, Alaska. (Photo by Lance King via Getty Images)
Vunasti mamut i permafrost
Jedan od najambicioznijih ciljeva je stvaranje mamut-azijskog slona hibrida koji bi na Arktiku pomogao da se očuva permafrost — sprečavanjem rasta drveća, vraćanjem travnatih površina i tako smanjenjem otpuštanja ugljenika i metana. Iako su računarski modeli ohrabrujući, Colossal sam priznaje da će postizanje populacija koje bi imali značajan klimatski efekat zahtevati vreme i velike investicije.
Fondacija i saradnje
Colossal Foundation, neprofitni deo organizacije, finansira i koordiniše projekte sa lokalnim zajednicama, organizacijama i starosedelačkim grupama. Pored projekata de-ekstinkcije, fondacija podržava i klasične konzervacijske napore — od spasavanja sumatranskog nosoroga do programa povratka bizona na autohtona zemljišta.
Etika, rizici i regulativa
Rad pokreće važne etičke i praktične dileme: gde će nove ili rekonstruisane vrste živeti, kako će se pratiti njihovi efekti na postojeće ekosisteme i koji su dugoročni rizici nepredviđenih posledica? Lamm i njegovi saradnici naglašavaju konsultacije sa ekologima, domaćim zajednicama i regulatorima, ali kritičari pozivaju na oprez i transparentnije objave naučnih rezultata.
Zaključak
Colossal Biosciences predstavlja jedan od najozbiljnijih i najkontroverznijih pokušaja da se kombinacijom genetike i konzervacije odgovori na klimatsku krizu. Projekti postavljaju pitanje koliko smo spremni na tehnološke rizike u zamenu za potencijalne velike ekološke koristi. Bez obzira na ishod, njihov rad produbljuje diskusiju o tome kako tehnologija može (ili ne mora) pomoći prirodi da se oporavi.
Napomena: Članci o ovakvim projektima brzo se razvijaju. Mnogi aspekti, uključujući naučne publikacije i regulatorne odluke, mogu se ažurirati kako projekti napreduju.
Pomozite nam da budemo bolji.
