Studija objavljena u PNAS pokazuje da su paleolitski ljudi u Švapskoj Juri koristili ponovljene urezane simbole koji formiraju sekvence sa prepoznatljivim statističkim obrascima. Analizirano je više od 3.000 oznaka na 260 artefakata, a struktura tih sekvenci je po kompleksnosti uporediva sa proto-klinastim pismom. Značenje znakova nije dešifrovano, ali figurine imaju veću "gustinu informacija" od alatki, a sistem je bio stabilan skoro 10.000 godina.
Paleolitski prethodnik pisma: urezani znaci stari najmanje 40.000 godina pokazuju statistički obrazac
The mammoth figurine from Vogelherd Cave, approximately 40,000 years old, bears multiple sequences of crosses and dots on its surface. | Credit: Universität Tübingen / Hildegard Jensen, CC BY-SA 4.0
Nova studija sugeriše da su ljudi iz paleolitika u centralnoj Evropi koristili ponovljene urezane simbole koji predstavljaju rani oblik sistemskog kodiranja informacija — znatno pre nastanka pisanih sistema u Mesopotamiji.
U radu objavljenom 23. februara u časopisu PNAS, lingvista Christian Bentz (Univerzitet Saarland, Nemačka) i arheološkinja Ewa Dutkiewicz (Muzej praistorije i rane istorije, Berlin) statistički su analizirali više od 3.000 oznaka raspoređenih na oko 260 predmeta. Većina nalaza potiče iz pećinskih nalazišta u Švapskoj Juri u južnoj Nemačkoj.
Metodologija i rezultati
Tim je katalogizovao namerno isklesane simbole — linije, tačke, krstove, zvezdice, mreže i cik-cak motive — i primenio računarske statističke tehnike kako bi ispitao raspored i frekvenciju tih znakova. Analize su pokazale da se znakovi pojavljuju u ponovljenim sekvencama koje imaju prepoznatljive statističke obrasce, odnosno „statistički otisak“.
„Naše analize pokazuju jedinstvena statistička svojstva ovih sistema znakova, koji predstavljaju rani prethodnik pisma,“ rekao je Christian Bentz.
Iako se paterni razlikuju od modernih sistema pisma — na primer, česta je sekvencijalna repeticija simbola (npr. krst, krst, krst, linija, linija) koja nije tipična za govoreni jezik — ukupna složenost i struktura sekvenci su komparabilne s ranim proto-klinastim zapisima nastalim mnogo kasnije u Mesopotamiji.
The roughly 38,000-year-old Adorant figurine from Geißenklösterle Cave consists of a small ivory plate bearing an anthropomorphic figure and multiple sequences of notches and dots. | Credit: Landesmuseum Württemberg / Hendrik Zwietasch,CC BY 4.0
Značenje i ograničenja
Studija ne dešifruje konkretna značenja znakova. Istraživači su, međutim, ustanovili da figurine pokazuju veću "gustinu informacija" od alatki, što može ukazivati na razlike u funkciji ili prenošenju poruka. Još uvek nije jasno da li su znakovi služili kao numerički zapisi, simboličke oznake, vlasnički markeri, ritualni simboli ili nešto treće.
Autorica Genevieve von Petzinger, koja nije bila uključena u studiju, ocenila je da rad sadrži "dva odlična pristupa" za procenu da li su znakovi više od ukrasa, i istakla da će proučavanje izbora površina i konteksta simbola dodatno pojasniti njihovu ulogu.
Kontekst i dalje istraživanje
Ovo otkriće se nadovezuje na ranije studije koje su predlagale da su neki pećinski prikazi i simboli služili kao prastari kalendarski ili simbolički sistem — primer je rad iz 2023. koji je analizom tačkica i linija na 20.000 godina starim pećinskim prikazima životinja došao do zaključka o mogućem kalendarskom značenju.
Istraživači planiraju da prošire uzorak artefakata i nastave potragu za predmetima sa namernim znacima kako bi dublje razumeli raznolikost i funkciju ovih ranih sistema komunikacije. Dutkiewicz ističe: „Tek smo zagrebli površinu.“
Zašto je ovo važno: studija pomera granice razumevanja kada su ljudi prvi put počeli sistematično da kodiraju informacije pomoću vizuelnih simbola, pokazujući kontinuitet kognitivnih sposobnosti koje su prethodile razvoju pisma.
Pomozite nam da budemo bolji.
