Studija u Scientific Reports pokazuje da je ergot mogao biti obrađen jednostavnom lužinom od pepela i vode tako da se odstrane toksični sastojci, a da se sačuva halucinogeni LSA. Autori navode da je takav postupak mogao biti primenjen u antici i dovesti do psihoaktivnog napitka kykeon. Stručnjaci napominju da hemijska izvodljivost ne predstavlja istorijski dokaz da je takav tretman zaista korišćen tokom Eleuzinskih misterija.
Eleuzinske misterije: Da Li Su Sveštenice Prerađivale Ergot U Psihoaktivni Napitak?
The Eleusinian Mysteries originated in ancient Greece but became popular throughout the Roman world. This votive tablet shows elements of the Eleusinian rituals. | Credit: Public Domain; CC BY-SA 3.0
Nova studija objavljena 13. februara u časopisu Scientific Reports ispituje mogućnost da su učesnice Eleuzinskih misterija koristile hemijsku obradu ergot gljive kako bi dobile psihoaktivni, a ne toksični napitak.
Šta su istraživači uradili?
Istraživači su u laboratorijskim uslovima reprodukovali jednostavnu preradu ergota (Claviceps purpurea) koristeći alkalnu otopinu dobijenu od vode i pepela — metod koji je bio dostupan u antičkoj Grčkoj. Pokazali su da takva lužina tokom vremena može razgraditi toksične sastojke ergota, dok ostavlja netoksične produkte koji sadrže amid lizerginske kiseline (LSA), supstancu hemijski sličnu LSD-u, ali znatno slabiju.
Ergot fungus grows on rye and related plants. It is highly toxic to humans, and was used to first synthesize the psychedelic drug LSD. | Credit: Evangelos Dadiotis and Romanos Antonopoulos
Moguće objašnjenje za kykeon
Autori sugerišu da su takvi ekstrakti mogli biti dodavani u ritualni napitak kykeon — pripremu od ječma i začina koja se konzumirala tokom Eleuzinskih obreda. Istraživanje navodi i ranije nalaze iz 2002. godine, kada su u keramici sa eleuzinskih lokaliteta i u zubnom plaku jedne osobe otkriveni tragovi hemikalija koje bi mogle imati psihoaktivna svojstva.
Stručna zadrška i ograničenja
Stručnjaci pozdravljaju tehničku pažnju studije, ali ističu da hemijska izvodljivost ne znači nužno da se takav postupak zaista primenjivao u antici. Kao što je istakla Sharday Mosurinjohn, studija dokazuje da je proces moguć u kontekstu antičkih tehnologija, ali ne predstavlja direktan istorijski dokaz da su inicijati dobijali psihoaktivne doze tokom misterija.
The researchers treated ergot with lye (sodium hydroxide) made from wood ash to render it nontoxic. | Credit: Evangelos Dadiotis and Romanos Antonopoulos
Evangelos Dadiotis, koautor i farmaceutski naučnik sa Univerziteta u Atini: „Centralno pitanje bilo je da li se otrovni ergot realno mogao preraditi u nešto psihoaktivno ali ne fatalno korišćenjem metoda poznatih u antici. Koristili smo jednostavnu pripremu lužine od vode i pepela."
Kratki istorijski kontekst
Eleuzinske misterije bile su jedan od najčuvenijih tajnih kultova antičke Grčke, posvećenim boginji Demetri i njenoj kćerki Persefoni. Riturali su uključivali procesije, kupanja, žrtvovanja, višednevni post i konzumaciju kykeona. Hipoteza o psihoaktivnoj komponenti u kykeonu potiče iz 1970-ih (rad Gordon Wassona, Carla Rucka i Alberta Hofmanna), ali dugo je nailazila na skepticizam zbog toksičnosti ergota — ergotizam može izazvati konvulzije, gangrenu i masovna trovanja.
Zaključak
Studija popunjava važnu prazninu time što pokazuje eksperimentalnu mogućnost da su se toksini ergota mogli ukloniti prostim alkaličnim tretmanom, ostavljajući LSA. Međutim, trenutno ne postoji direktan istorijski dokaz da su antički sveštenici zaista primenjivali ovaj postupak ili da su se tokom misterija konzumirale psihoaktivne doze. Dalja arheološka i tekstualna istraživanja su potrebna da bi se povezanost hemijskih rezultata i istorijske prakse potvrdila.
Pomozite nam da budemo bolji.
