Arheološki nalazi iz pećina na Sulaveziju pokazuju da su praistorijski sakupljači sisali betel oraščiće pre između 25.000 i 16.000 godina — najraniji poznati dokaz upotrebe psihoaktivne supstance kod ljudi. Analize zuba i zubnog tkiva otkrile su karakteristične brazde i tragove arekolina, što ukazuje na dugotrajnu praksu sisanja kao lokalnog sredstva protiv zubobolje. Međutim, abrazivno dejstvo oraščića je s vremenom pogoršavalo zubno zdravlje, stvarajući začarani krug bola i olakšanja.
Najraniji Dokaz Korišćenja Psihoaktivne Supstance: Praistorijski Sakupljači Sisali Betel Oraščiće Pre 25.000–16.000 Godina
An analysis of a prehistoric forager's teeth suggests betel nuts served as a pain reliever up to 25,000 years ago. - MAPANG Project
Arheološka iskopavanja u pećinama na indonežanskom ostrvu Sulavezi otkrila su dokaze da su praistorijski sakupljači sisali cele betel oraščiće pre između 25.000 i 16.000 godina — što može predstavljati najraniji poznati primer upotrebe psihoaktivne supstance kod ljudi.
Betel nuts are commonly used across Asia and the Pacific. - Adam Brumm/Griffith University
Šta su betel oraščići i zašto su važni
Betel oraščić (semе palme areka) danas je četvrta najraširenija psihoaktivna supstanca posle kofeina, alkohola i nikotina. U savremenoj praksi ljudi najčešće žvaću oraščiće u obliku quid — mešavinu zdrobljenog semena i gasenog vapna (kalcijum‑hidroksid) — što pojačava oslobađanje alkaloida arekolina i dovodi do blage euforije i pojačane budnosti.
A jawbone fragment from 25,000 to 16,000 years ago was found in Leang Bulu Bettue cave. - MAPANG Project
Nalazi na Sulaveziju
Tim profesora Adama Brumma sa Griffith University i kolega analizirao je dva skeletna nalaza iz pećina u jugozapadnom delu ostrva. Fragment gornje vilice iz pećine Leang Bulu Bettue datiran je na period između 25.000 i 16.000 godina, dok su ostaci iz pećine Leang Cappolombo, udaljene ~33 km, datirani na 7.600–6.300 godina.
The teeth of a forager who lived between 7,600 and 6,300 years ago show signs of betel nut use. - Fakhri
Oba nalaza pripisana su odraslim osobama koje su preminule sa najmanje 35 godina. Tri očuvana zuba pokazala su duboke, zaobljene brazde koje nisu odgovarale uobičajenom obrascu habanja izazvanom žvakanjem, već su više ukazivale na dugotrajno sisanje tvrdih, okruglih predmeta — najverovatnije celih betel oraščića.
A research team recovered the remains of another forager from the Leang Cappolombo cave. - Fakhri
Hemijska i bihejvioralna analiza
Analize zubnog tkiva otkrile su tragove arekolina — ključnog psihoaktivnog/analgetskog alkaloida iz betel oraščića. Istraživači su dodatno potopili oraščiće u veštačku pljuvačku (slani rastvor sa enzimima) i testirali oslobođene supstance na kloniranim ljudskim receptorima koji su ugrađeni u jajne ćelije žaba. Rezultati ukazuju da i samo sisanje netretiranih oraščića može osloboditi dovoljne količine arekolina da izazove fiziološki efekat.
Circles indicate which teeth experienced wear from regular betel nut use. - Melandri Vlok
Medicinski i kulturni uticaj
Autori sugerišu da su praistorijski sakupljači koristili sisanje oraščića kao lokalni analgetik protiv zubobolje. Međutim, zbog abrazivnog dejstva tvrdih semena, dugotrajno sisanje je dovodilo do trošenja gleđi i izlaganja pulpe zuba, što je izazivalo bol, infekcije i dodatno pogoršavalo stanje — stvarajući začarani krug zavisnosti: sisanje radi olakšanja bola koje je istovremeno stvaralo novi bol.
Deep grooves on the teeth suggest that the foragers developed a betel nut habit. - Adam Brumm/Griffith University
Širi kontekst i evolucija prakse
Autori rada objavljenog u Science Advances predlažu da je ova praksa mogla prethoditi i kasnijem razvoju žvakanja oraščića sa gasenim vapnom — koji pojačava psihoaktivne efekte — a taj oblik konzumacije povezuje se sa širenjem austronesijskih neolitskih naseljenika pre oko 4.000 godina.
The older forager's remains were excavated from the Leang Bulu Bettue cave. - Basran Burhan
Značaj otkrića
Otkriće pomera granice znanja o ranoj upotrebi biljnih psihoaktivnih supstanci i ukazuje da su ljudi još u dobu lovaca‑sakupljača eksperimentisali sa biljnim lekovima i stimulansima, često uz nepredviđene posledice po zdravlje.
Zaključak: Nalazi sa Sulavezija ukazuju na to da su navike upotrebe psihoaktivnih biljaka znatno starije nego što se mislilo i da su imale složene medicinske i društvene posledice.
Pomozite nam da budemo bolji.
