Sir Anthony Leggett, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2003, preminuo je u 87. godini. Njegov ključni doprinos bio je objašnjenje kako fermionski atomi helijuma‑3 formiraju Cooper‑slične parove i prelaze u superfluidno stanje. Karijeru je gradio na Sussex University, University of Illinois i Institute for Quantum Computing u Waterloou, a bio je i član Royal Society i vitezovan 2004. godine.
Preminuo Sir Anthony Leggett, Nobelovac Koji Je Razjasnio Superfluidnost Helijuma‑3
Anthony Leggett on the day of the announcement of his Nobel Prize - Scott Olson/Getty Images
Sir Anthony J. Leggett, teoretski fizičar i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2003, preminuo je 8. marta 2026. u 87. godini. Leggett je ostavio značajan trag u razumevanju kvantnih kolektivnih pojava, najpre objašnjavajući kako se fermionski atomi helijuma‑3 uparuju i prelaze u superfluidno stanje.
Otkriće superfluidnosti i Leggettov doprinos
Superfluidnost je prvi put eksperimentalno uočena krajem 1930‑ih, a klasični model za helijum‑4 dao je Lev Landau. Godine 1972. istraživači na Cornell University‑ju (D. Osheroff, R. Richardson i D. Lee) otkrili su da i helijum‑3 pokazuje superfluidne osobine — neočekivano za atom sa neparnim brojem nukleonâ. Teoretski probem kako se takvi atomi uparuju bio je složen, i upravo je Leggett, radeći na Sussex University, formulirao ključni opis: fermionski atomi formiraju parove koji se ponašaju kao bosonske kvazičestice i mogu da se objedine u isti kvantni stanje.
Leggett addresses a press conference following the Nobel Prize announcement - Clark Brooks/EPA/Shutterstock
Leggettovo rešenje pomoglo je da se razjasni priroda p‑talasnog (tripletnog) uparivanja u helijumu‑3 i povezalo ponašanje superfluidnih tečnosti sa fenomenima superprovodljivosti. Njegov rad je imao dalekosežne implikacije — od eksperimentalne niske‑temperaturne fizike do teorijskih pitanja o granici između kvantnog i klasičnog sveta.
Karijera, stil i kasnija istraživanja
Rođen u Londonu 26. marta 1938, Leggett je studirao na Balliol Collegeu (Oxford) i kasnije doktorirao na Magdalen Collegeu. Predavao je na Sussex University gde je postigao svoj najpoznatiji naučni proboj, a potom je prihvatio poziciju MacArthur Professor of Physics na University of Illinois. Od 2007. bio je i na Institute for Quantum Computing pri University of Waterloo.
President George W Bush, third right, with 2003 Nobel laureates, l-r, Roderick MacKinnon (winner in chemistry), Leggett, Robert Engle (economic sciences), Alexei Abrikosov (physics) and Peter Agre (chemistry) - UPI/Alamy
Poznat kao skroman i promišljen naučnik, Leggett je bio opisan kao "intuitivni mislilac" koji je kroz filozofski pristup pristupao fizičkim problemima. Jedan student je zapamtio: "Govori brzo, misli duboko."
Nagrade i lični život
Leggett je nosilac mnogih priznanja: član Royal Society, American Physical Society i American Institute of Physics; dobitnik Wolfove nagrade za fiziku, Maxwell Medal and Prize i Simon Memorial Prize. Za zasluge mu je dodeljen viteški čin 2004. godine. Oženjen je Haruko Kinase 1973. godine; supružnici su imali ćerku.
Zašto je važno: Leggettov rad nije samo razjasnio specifičan problem u nisko‑temperaturnoj fizici — on je pomogao da se izgrade teorijski mostovi između različitih kvantnih fenomena i otvorio nova pitanja o tome kako kvantni zakoni deluju na makroskopskom nivou, sa primenama od materijala bez otpora do modela unutrašnjosti neutronskih zvezda.
Pomozite nam da budemo bolji.
