AI-poboljšane verzije autentičnih fotografija iz rata na Bliskom Istoku šire se društvenim mrežama i mogu suptilno menjati percepciju događaja. AFP je otkrio slučajeve u kojima visokorezolutne slike nose SynthID, dok su izvori bili zamućene, autentične fotografije koje su verovatno korišćene kao osnova za obrađene verzije. Stručnjaci upozoravaju da čak i male izmene ili AI "halucinacije" mogu promeniti narativ i dodatno erodirati poverenje javnosti.
AI-Poboljšane Fotografije: Kako „Poboljšanja“ Iskrivljuju Sliku Rata Na Bliskom Istoku
AFP photographer captures smoke rising near Erbil International Airport after an explosion on March 1 (Shvan HARKI)(Shvan HARKI/AFP/AFP)
Rat na Bliskom Istoku doveo je do talasa dezinformacija pokrenutih veštačkom inteligencijom. Pored potpuno lažnih vizuala, sve češće kruže autentične fotografije koje su naknadno "poboljšane" AI alatima — promene koje stručnjaci kažu da mogu suptilno, ali značajno, izmeniti doživljaj događaja.
Primeri iz prakse
Jedna upečatljiva fotografija prikazuje američkog pilota koji kleči neposredno nakon iskočenja iz aviona, suočen s lokalnim stanovnikom u Kuvajtu. Slika visoke rezolucije brzo je podeljena i objavljena u medijima, ali pažljivija analiza otkrila je neobičan detalj: pilot izgleda kao da ima po četiri prsta na svakoj ruci.
AFP-ovi fact-checkeri koristili su AI alate i ustanovili da visokorezolutna verzija sadrži SynthID — nevidljivi "vodeni žig" koji ukazuje na obradu pomoću Googleove AI. Međutim, sama scena deluje autentično: video koji prikazuje isti događaj pojavio se 2. marta, satelitski snimci potvrdili su lokaciju, a izveštaji tog dana govorili su o promašenom obaranju nekoliko američkih aviona u Kuvajtu.
AFP je takođe pronašao stariju, zamućenu verziju iste fotografije na Telegramu koja se geometrijski poklapa sa visokorezolutnom slikom, ali bez istih detalja u licu pilota. Alati za verifikaciju ocenili su tu zamućenu sliku kao autentičnu — što sugeriše da je ona mogla poslužiti kao osnova za AI-poboljšanje koje je potom dodalo detalje i SynthID oznaku.
Erbil: Požar koji je "porastao"
U drugom primeru, dramatična fotografija velikog požara pored aerodroma u Erbilu kružila je društvenim mrežama nakon iranskih udara 1. marta. Iako je i ta slika nosila tragove Googleove AI obrade, originalni kadrovi pokazivali su znatno manji plamen i slabiji stub dima. AI-obrada je pojačala boje i vokabular scene, stvarajući dojmove veće štete nego što su originalni snimci pokazivali.
"AI-poboljšanje može suptilno promeniti teksture, lica, osvetljenje ili pozadinske detalje, stvarajući sliku koja izgleda 'realnije' od originala," kaže Evangelos Kanoulas, profesor AI na Univerzitetu u Amsterdamu.
Kad AI "halucinira"
Generativna AI još uvek pravi greške i ponekad "halucinira" elemente koji nisu bili prisutni u originalu. Takav slučaj desio se nakon snimka ubistva Alexa Prettija u Minnesoti: viralan AI-obrađen kadar učinio je da predmet koji je u zrnatom videu bio mobilni telefon izgleda kao oružje, što je dovelo do pogrešnih zaključaka među korisnicima društvenih mreža.
Posledice za poverenje javnosti
Stručnjaci upozoravaju da bez jasnih oznaka i transparentnih izvora, AI-poboljšane slike dodatno narušavaju poverenje javnosti u medijske prikaze sukoba. Čak i male izmene mogu promeniti narativ događaja — od ugođaja protesta do procene obima štete — i naterati ljude da posumnjaju i u autentične snimke.
"Ovakav sadržaj već ima ogroman uticaj na ljude i njihovu sposobnost da veruju istini," upozorava James O'Brien, profesor računarstva na Univerzitetu Kalifornija, Berkeley.
Zaključak stručnjaka je jasan: potreban je bolji sistem obeležavanja AI-obrađenih snimaka, šira upotreba alata za verifikaciju i oprezno izveštavanje medija kako bi se očuvalo poverenje javnosti i sprečilo namerno ili nenamerno širenje iskrivljenih informacija.
Šta možete uraditi kao čitalac? Proveravajte izvore, tražite originalne snimke ili video zapise, i obratite pažnju na analize fact-checking organizacija pre nego što delite dramatične fotografije.
Pomozite nam da budemo bolji.
