Na današnji dan 2003. godine, premijer Zoran Đinđić ubijen je ispred zgrade Vlade u Nemanjinoj ulici u 12:25. Nakon atentata proglašeno je vanredno stanje i pokrenuta operacija "Sablja", koja je dovela do hapšenja i suđenja članova "Zemunskog klana". Milorad Ulemek "Legija" osuđen je na 40 godina zatvora, a Đinđić ostaje upamćen po evropskoj orijentaciji, nizu reformi i angažovanju oko pitanja Kosova i Metohije.
23. godišnjica atentata na premijera Zorana Đinđića — Sećanje na lidera reformi
Getty © Photo by Knippertz/ullstein bild via Getty Images
Nadomak ulaza u zgradu Vlade Republike Srbije u Nemanjinoj ulici, 12. marta 2003. godine, ubijen je premijer i lider Demokratske stranke i DOS-a, Zoran Đinđić.
Posle promena 5. oktobra 2000, kada je Vojislav Koštunica porazio Slobodana Miloševića i postao predsednik Savezne Republike Jugoslavije, Zoran Đinđić je u januaru 2001. imenovan za predsednika Vlade. Bio je jedan od glavnih arhitekata okupljanja Demokratske opozicije Srbije (DOS), koordinator izborne kampanje i lider reformskog dela političke scene.
Detalji atentata
Atentat se dogodio 12. marta 2003. godine u 12:25 časova. Đinđić je pogođen hicem u grudni koš i preminuo na licu mesta. Imao je 50 godina.
Reakcija i istraga
U zemlji je odmah proglašeno vanredno stanje i pokrenuta operacija "Sablja", ranije pripremljena kao deo akcije protiv organizovanog kriminala. Ubrzo su izvedene masovne racije i hapšenja. Nakon opsežnog suđenja koje je trajalo oko tri i po godine, privedeni su i osuđeni mnogi učesnici iz organizovane kriminalne grupe poznate kao "Zemunski klan".
Prema presudi, Milorad Ulemek, poznat kao Legija, osuđen je na 40 godina zatvora. Sud je utvrdio da je Legija naredio Zvezdanu Jovanoviću, nekadašnjem pripadniku Jedinice za specijalne operacije (JSO), da izvrši atentat.
Politički kontekst i aktivnosti
Đinđić je bio dosledan zagovornik evropskog puta Srbije i intenzivno je radio na reformama unutar države. U prvim mesecima 2003. povećao je diplomatski angažman oko pitanja Kosova i Metohije: nastojao je da pokrene pregovore o statusu kako bi se izbegla jednostrana proklamacija nezavisnosti i pozivao je na povratak srpskih bezbednosnih snaga na osnovu Rezolucije 1244.
Međunarodna priznanja i književni doprinos
Đinđić je dobitnik nekoliko međunarodnih priznanja, među kojima su nemačka nagrada "Bambi" u oblasti politike za 2000. godinu i priznanje Fondacije "Polak" za doprinos razvoju demokratije u Srbiji, dodeljeno u Pragu 2002. Godine 1999. magazin Time uvrstio ga je među istaknute evropske političare svog doba.
Pored politike, bavio se pisanjem i prevođenjem. Među njegovim knjigama su: "Subjektivnost i nasilje", "Jesen dijalektike", "Jugoslavija kao nedovršena država" i "Srbija ni na istoku ni na zapadu".
Nasleđe
Đinđićeve reformističke poruke i danas odjekuju u javnom diskursu. Njegove zapažene izreke ostaju često citirane:
"Motto koji me vuče napred je — nikad se ne predaj. Ako kreneš u preticanje, dodaj gas. Radi ono što smatraš da je ispravno, a ne ono što će većina da podrži."
"Ako danas ne uspemo, jedini razlog smo mi sami."
"Reforme su uvek plivanje uz vodu. Reforme su uvek sukobi sa mentalitetom, nasleđem, interesima, entropijom i inercijom."
Na 23. godišnjicu atentata pamtimo Đinđića kao simbol političkog preokreta, reformi i evropske orijentacije Srbije, ali i podsećanje na cenu koju je društvo platilo zbog nasilja i organizovanog kriminala.
Pomozite nam da budemo bolji.
