Visoki glečeri u Ötztal Alpima čuvaju višestoljetne zapise atmosferskih zagađivača i prirodnih događaja, ali se brzo tope. Analize jezgra sa Weißseespitze pokazuju tragove ljudskog zagađenja već pre ~1.000 godina, skokove arsena i bakra povezane sa vulkanskim erupcijama u 13. i 16. veku, i hemijske markere požara oko 1000. godine povezane sa dugom sušom. Kako se glečeri smanjuju — uz primer smanjenja dubine uzorka sa ~9,1 m (2019) na ~5,5 m (2025) — naučnici se utrkuju da izvuku preostale zapise pre nego što budu izgubljeni.
Trka protiv vremena: Kako glečeri Ötztala čuvaju klimatsku istoriju — i šta gubimo
A soot-colored mountainside where an icy glacier is receding(Courtesy of Andrea Fischer)
Visoko u Ötztal Alpima, blizu granice Austrije i Italije, glečeri služe kao prirodne vremenske kapsule. Sneg koji se taloži vekovima pretvara se u led i arhivira hemijske tragove atmosferskih promena — od zagađenja koje potiče iz rudarenja i topljenja metala do prirodnih signatura poput čestica iz požara ili vulkanskih pepela.
Na Weißseespitzeu, naučnici su godinama istraživali te slojeve leda kako bi rekonstruisali istoriju atmosferskih zagađivača i događaja koji su oblikovali regionalnu klimu. Međutim, zbog brzog topljenja, taj arhiv polako nestaje: procenjuje se da bi oko 30% glečera u Ötztal Alpima moglo da nestane u narednih pet godina.
Kako led čuva istoriju
Zamislite glečer kao slojevitu tortu: svaki talog snega zadržava ono što je u atmosferi u datom trenutku. Istraživači su 2019. izvadili uzorak dubine preko 30 stopa (~9,1 m) sve do stene, dok je drugo bušenje u istom području 2025. dostiglo dno nakon samo 18 stopa (~5,5 m). Sa svakim izgubljenim metrom, dostupni vremenski zapis se skraćuje.
Šta su pronašli u jezgrima
Analize leda na Weißseespitzeu otkrivaju više važnih nalaza:
- Antropogeni tragovi: Olovo i drugi zagađivači iz ljudskih aktivnosti uočeni su u slojevima starim oko 1.000 godina, što pokazuje da su ljudske industrijske aktivnosti ostavljale merljive tragove još u ranom srednjem veku.
- Vulkanski impulsi: Nagli porasti arsena i bakra u slojevima iz 13. i 16. veka ukazuju na snažne vulkanske erupcije koje su uticale na atmosferu i regionalne taloge.
- Požari i suše: Povišeni nivoi levoglukozana (levoglucosan) u slojevima oko 1000. godine, upareni sa visokim sadržajem uglja u močvarnim jezgrima iz iste epohe, sugerišu široko rasprostranjene požare koji su verovatno bili podstaknuti dugotrajnim sušnim uslovima i ciklusima "vremenskog biča" (naizmenični periodi obilnih padavina i produžene suše).
Zašto su lokalni glečeri važni
Glečeri u centralnoj i zapadnoj Evropi, kao što je Weißseespitze, daju detaljnije regionalne informacije u odnosu na polarne ledene jezgre iz Grenlanda ili Antarktika. Dok su polarni uzorci ključni za globalne promene, lokalni glečeri preciznije odražavaju varijabilnost u gustim naseljenim i industrijskim regionima Evrope.
"Glečeri nisu samo led. Oni su arhive Zemljine memorije. I kada nestanu, ne gubimo samo zaleđenu vodu, gubimo i neprocenjivo znanje o tome kako naš klimatski sistem funkcioniše i kako je ljudska aktivnost uticala na njega," kaže Azzurra Spagnesi, paleoklimatološkinja sa Univerziteta Ca’ Foscari u Veneciji.
Hitnost i posledice
Zbog ubrzanog topljenja, naučnici se žure da izvuku preostale jezgro pre nego što nestanu poslednji slojevi koji sadrže informacije iz novijeg doba. Podaci iz takvih uzoraka pomažu modelarima da bolje razumeju promene u sastavu atmosfere kroz vekove i da unaprede klimatske modele koji predviđaju buduće posledice globalnog zagrevanja.
Zaključak: Gubitak glečera znači i nepovratni gubitak istorijskih klimatskih zapisa. Brza i koordinisana akcija naučne zajednice je neophodna kako bi se sačuvali podaci koji mogu pomoći u razumevanju prošlih klimatskih varijacija i unaprediti predviđanja za budućnost.
Napomena: Ovaj tekst zasnovan je na izveštaju objavljenom u Grist (18. mart 2026) o istraživanjima na glečeru Weißseespitze.
Pomozite nam da budemo bolji.
