Novo istraživanje objašnjava nagli pad morskog leda oko Antarktika od 2015. kao posledicu "trostrukog udara": pojačanih zapadnih vetrova, izvlačenja toplije i slanije vode iz dubina i začaranog ciklusa koji onemogućava ponovnu formaciju leda. Postoje razlike između Istočnog i Zapadnog Antarktika, ali su posledice zajedničke: veća ranjivost glečera, smanjen albedo i rizik destabilizacije okeanskih struja. Ako trend potraje posle 2030, okean bi mogao postati snažan pokretač globalnog zagrevanja.
Trostruki udar klimatskog haosa: Zašto se morski led Antarktika urušava
Two penguins on melting sea ice in the western continental shelf of Antarctica's Ross Sea. - University of Southampton
Decenijama je Antarktik delovao otpornije na brzu polarno-ledenu transformaciju koju je pretrpeo Arktik. No od 2015. to se promenilo: morski led oko kontinenta prestao je da se širi i počeo je naglo da opada. Nova studija objavljena u Science Advances identifikuje niz povezanih procesa koji su pokrenuli tu promenu — i rezultati su zabrinjavajući za globalnu klimu.
Kako je nastao 'trostruki udar'
Autori rada opisuju tri uzajamno povezane faze koje su od 2015. do danas gurnule sistem iz ravnoteže.
1. Pojačani zapadni vetrovi
Pre nekoliko decenija zapadni vetrovi oko Antarktika su ojačali. Njihovo jačanje povezano je delimično sa porastom emisija gasova staklene bašte i sa oštećenjem ozonskog omotača. U prvim godinama, ojačali vetrovi su donekle hladili površinski sloj okeana.
2. Podizanje toplije i slanije vode iz dubina
Od oko 2015. vetrovi su izazvali sporiji, dublji odgovor okeana: izvlačenje relativno toplije, slanije vode iz dubina ka površini. Ta toplota je ubrzala topljenje morskog leda, dok povećana salinitetnost površine menja gustoću i slojevitost vode, olakšavajući dodatni prenos toplote nagore.
3. Začarani ciklus koji sprečava povratak leda
Oko 2018. region je ušao u treću fazu: manje leda ostavlja površinsku vodu toplijom i slanijom, što dodatno otežava ponovno stvaranje leda i uspostavljanje ranije ravnoteže. Istraživači nazivaju ovaj niz procesa "trostrukim udarom klimatskog haosa".
Aditya Narayanan, autor studije i istraživač fizičke okeanografije na Univerzitetu u Southamptonu: Ove tri faze pokazuju kako dugoročne promene mogu pokrenuti kaskadu procesa koja guraju sistem prema produženom stanju niskog morskog leda.
Regionalne razlike i posledice
Studija ističe razlike između Istočnog i Zapadnog Antarktika. U Istočnom Antarktiku glavni pokretač povlačenja morskog leda je toplotni doprinos iz dubljih slojeva okeana, dok u Zapadnom Antarktiku atmosfera i topli oblaci imaju veći uticaj zadržavanja toplote pri površini.
Gubitak morskog leda ima višestruke negativne efekte: obalni ledeni pokrivači i glečeri postaju izloženiji talasima i toplijoj vodi, što ubrzava njihovo topljenje i lomljenje; nestankom ledne površine smanjuje se odbijanje sunčeve energije (albedo), pa tamniji okean upija više toplote; a moguće su i promene u oceanским strujama koje skladište toplotu i ugljenik.
Stručnjaci koji nisu učestvovali u radu ocenjuju da studija daje koherentniji okvir za razumevanje naglog pada morskog leda u protekloj deceniji. Ted Scambos sa Univerziteta Kolorado Boulder smatra da je malo verovatno da se morski led Antarktika vrati na ranije nivoe, dok Alberto Naveira Garabato sa Univerziteta u Southamptonu upozorava da, ako nizak nivo morskog leda potraje do 2030. i posle, okean može preći iz uloge stabilizatora klime u novog, snažnog pokretača globalnog zagrevanja.
Rad je objavljen u časopisu Science Advances, a za komentare su u članku citirani i drugi oceonografi i klimatski naučnici koji ističu važnost razjašnjavanja ovih procesa za preciznije prognoze budućnosti Antarktika.
Ključni podaci: morski led je dosegao rekordno niske vrednosti 2022. i 2023. godine, pri čemu je 2023. zabeleženo svega 691.000 kvadratnih milja morskog leda u jednom trenutku.
Pomozite nam da budemo bolji.
