Nauka ove nedelje: Preti "super" El Niño, iskrsnuo fragment s Akropolja i stvoren čist heksagonalni dijamant

Ova nedelja u nauci donela je važna i raznolika otkrića — od potencijalno snažnog El Niño događaja koji bi mogao pojačati globalno zagrevanje, preko arheološkog nalaza povezanog sa brodolomom koji je nosio delove Partenona, do objava nekoliko timova koji tvrde da su sintetisali skoro čist heksagonalni dijamant. U nastavku su sažeti najvažniji detalji i implikacije ovih vesti.

A diver investigates the shipwrecked remains of the Mentor, a brig owned by Lord Elgin that was carrying the Parthenon Marbles when it sank in 1802. | Credit: Copyright St. Kontos

Klima: Moguć "super" El Niño i druge posledice

Centar za klimatske prognoze NOAA saopštio je da postoji oko 62% šanse da se El Niño pojavi između juna i avgusta, sa otprilike 1:3 verovatnoćom da bude naročito snažan. Ako se to dogodi, takav događaj može dodatno podići već povišene temperature okeana i povećati šansu da 2027. bude najtoplija godina u zabeleženoj istoriji.

Research suggests the chin, a uniquely human feature, may have evolved by chance. | Credit: Catherine Falls Commercial via Getty Images

Paralelna istraživanja ukazuju na zabrinjavajuće klimatske trendove:

Life on Earth could be due to a move by our sun into the galactic suburbs. | Credit: FlashMovie via Getty Images

• Brazilsko stanište Cerrado, slabo zaštićeno, skladišti ugljenik u gustini otprilike šest puta većoj nego vegetacija u Amazoniji.
• Stres i suša povećavaju upijanje podzemnih voda od strane biljaka, što smanjuje dotok koji bi inače otišao u reku Kolorado.
• Klima menja i fizičke osobine Zemlje: studije pokazuju da klimatske promene doprinose usporavanju rotacije Zemlje tempom koji nije zabeležen u oko 3,6 miliona godina.
• U poljoprivredi, poremećaji u snabdevanju đubrivima (delično vezani za geopolitičke događaje) stvaraju "fertilizer shock" koji može pogoršati globalnu bezbednost hrane.

Arheologija: Izronio komad mermera povezan s brodolomom Mentor

Ronioci su pronašli zanemareni trouglasti blok mermera sa 'čepićem' na dnu kod mesta gde je potonuo brig Mentor, brod koji je u početku prevozio deo slavnih Elginskih mermera iz Atene. Arheolozi će sprovesti analize kako bi utvrdili da li blok potiče iz Partenona ili iz neke druge građevine na Akropolju. Otkriće može doprineti razumevanju istorije izvlačenja i širenja antičkih ostataka u 19. veku.

The vast majority of Alzheimer's disease cases occur in people who have high-risk versions of the gene that codes for apolipoprotein E (shown in blue), which ferries fats through the blood stream. | Credit: Nemes Laszlo/Science Photo Library/Getty Images

Materijalne nauke: Heksagonalni dijamant — prvi uzorci gotovo čisti?

Tri nezavisne istraživačke grupe u Kini objavile su da su sintetisale čiste ili skoro čiste uzorke tzv. heksagonalnog dijamanta, materijala čija struktura ugljenika formira heksagonalne, a ne kubne rešetke kao kod običnog dijamanta. Ako se rezultati potvrde i skaluju, materijal bi mogao doneti primene u bušenju, industrijskim alatom i kvantnim senzorima — ali su potrebne dodatne verifikacije i reprodukcija nalaza.

Five brightly colored ephemeral lakes that emerged around the edge of Namibia's Etosha Pan when a pair of rivers flooded in 2011. | Credit: NASA/ISS program

Biologija i zdravlje: Napredak i upozorenja

Istraživanja su obuhvatila i rezultate koji imaju implikacije za zdravlje: studija objavljena u januaru naglašava da gen APOE može igrati značajnu ulogu u riziku od Alchajmerove bolesti — što ne znači da je genetska terapija na dohvat ruke, već ukazuje na važan smer daljih istraživanja. Takođe su predstavljeni podaci o obećavajućim terapijama (npr. jednokratna injekcija slična mRNA koja je lečila srčani mišić u modelima na miševima i svinjama), ali je dalji rad neophodan pre primene na ljudima.

Ostale zapažene vesti

• Povratak u prošlost: nova istraživanja o Doggerlandu, potopljenom području koje je povezivalo Britaniju i Evropu tokom poslednjeg ledenog doba.
• Ekologija međuvrštačke saradnje i etologija: tekstovi o tome kako neke vrste sarađuju i kako su mačke postale bliske ljudskim društvima.
• Prirodni fenomeni i novosti iz svemira i geologije, uključujući posmatranja snažnih magnetskih polja, meteorita i posebnih DNK nalaza na svemirskim stenama.

Pratite najnovije naučne vesti i analize za dublje razumevanje implikacija ovih otkrića. Ako vas zanima određena tema iz izveštaja, javite — mogu da dopunim članak detaljima ili izvorima.