Studija iz februara u Journal of Geophysical Research: Planets predlaže da manje gusta zona u plaštu ispod Tharsisa može objašnjavati blago ubrzanje rotacije Marsa. Analiza podataka sa InSight landera i poređenje sa Viking podacima pokazuju da se dan na Marsu skraćuje za oko 70 mikrosekundi godišnje. Modeli ukazuju da ustajanje manje guste mase menja raspodelu unutrašnje mase i može smanjiti moment inercije, pa se planeta okreće brže. Nalazi takođe sugerišu da manji stjenoviti planeti mogu zadržati geotermalnu aktivnost duže nego što se ranije mislilo.
Retko aktivan vulkan ispod Tharsisa mogao bi ubrzati rotaciju Marsa
A composite image taken by the Viking orbiter of Mars' Olympus Mons, the tallest volcano and mountain in the solar system. . | Credit: Image by NASA, modifications by Seddon, Public domain, via Wikimedia Commons
Nova studija objavljena 18. februara u Journal of Geophysical Research: Planets predlaže da veliki stup manje guste stene u plaštu ispod vulkanskog regiona Tharsis može biti uzrok nežnog ubrzanja rotacije Marsa. Analize zasnovane na podacima sa landera InSight i poređenju sa podacima sa Viking misija ukazuju na to da se dan na Marsu skraćuje za oko 70 mikrosekundi godišnje.
Kako bi to funkcionisalo
Istraživači, predvođeni dr Bartom Rootom sa Delft University of Technology, koristili su podatke iz misije InSight da bolje odrede debljinu kore i da pokrenu numeričke simulacije unutrašnjih struktura Marsa. Modeli ukazuju na prisustvo tzv. anomalije negativne mase — zone manje gustine u plaštu ispod regiona Tharsis — koja deluje poput uzdignutog mantelskog stuba.
Takva manje gusta masa se diže prema površini, taloži toplotu i stvara džepove taljenja koji mogu probiti koru i formirati velike vulkanske strukture. Tharsis, oblast bogata velikim vulkanima, prostire se oko 6.000 kilometara (približno 3.700 milja) preko Marsove površine.
This digital-image mosaic of Mars' Tharsis plateau shows the extinct volcano Arsia Mons. It was assembled from images that the Viking 1 Orbiter took during its 1976 to 1980 working life at Mars. | Credit: NASA/JPL/USGS
Uticaj na rotaciju
Root i njegov tim izračunali su da pomeranje manje guste mase prema površini može prouzrokovati redistribuciju unutrašnje mase planete. Po fizici rotacije, ako se teža masa približi rotacionoj osi, trenutni moment inercije se smanjuje i brzina rotacije raste — slično kao kada se osoba okrene na stolici i privuče teške predmete bliže telu.
Negativna masa koja se penje znači da nešto teže mora potonuti; pošto je anomalija blizu ekvatora, teža masa ide bliže rotacionoj osi i dolazi do ubrzanja, objašnjava Root.
Autori napominju da njihovi 'grubi' proračuni pokrivaju red veličine posmatranog ubrzanja, ali da su potrebni detaljniji modeli i dodatni podaci da bi se uspostavila direktna veza.
Širi implikacije
Ovi nalazi ne objašnjavaju samo potencijalni mehanizam za ubrzanje rotacije, već i zašto Mars zadržava geotermalnu toplotu duže nego što se ranije pretpostavljalo. Ako manji stjenoviti planeti poput Marsa mogu imati dugotrajnu unutrašnju aktivnost zahvaljujući takvim mantelskim strukturama, to menja naše razumevanje hlađenja i 'umiranja' planeta bez pločne tektonike.
Zaključak: Iako su rezultati intrigantni i lepo povezuju površinske i unutrašnje procese, potrebna su dodatna merenja i naprednija modeliranja da bi se tvrdnje potvrdile. Ipak, studija otvara novu perspektivu o tome kako unutrašnje strukture mogu uticati na celokupnu dinamiku planete.
Pomozite nam da budemo bolji.
